شرح : اللَّه تعالى يگانه است در صفات ربوبيّت ، بى جزء و قرين است ، نزاييده و زاييده نشده و نبوده او را همتا هيچ چيز . تدبير كننده است و نيست تدبير كرده شده ، تدبير مىكند اللَّه - تبارك و تعالى - هر چه را كه مىخواهد از اجسام و غير اجسام . و نيست جسم ميان پر و پيكرِ مَجوف ، مىكند هر چه را كه مىخواهد و نيست پيكر .
منزّه شده ثناى او و به غايت پاكيزه شده نامهاى او از اين كه ثناى او و نامهاى او به روشى باشد كه بوده باشد او را مانندى در جسم بودن يا پيكر بودن ؛ چه او غير خودش نيست ، به معنى اين كه مفهوماتِ اسماى او كه غير اويند ، به اعتبار بودنِ آنها در اذهان ما هيچكدام عينِ او نيست در خارج حَقِيقةً ؛ ( چه عينيّت اسما و صفات ذات به معنىِ مَجازى است ، چنانچه مىآيد در حديث هفتمِ باب شانزدهم . يا به معنى اين كه : كيفيّتِ زايده بر ذات ندارد ، چه جاى اين كه مانند داشته باشد . نيست مانند آن قسم كسى هيچ چيز و اوست و بس شنواى هر آوازِ بيناى هر چيز .
[ حديث ] يازدهم
اصل : [ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسى ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ] عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام يَقُولُ : « إِنَّ اللَّهَ لَايُوصَفُ ، وَكَيْفَ يُوصَفُ وَقَدْ قَالَ فِي كِتَابِهِ :
« وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ »
« 1 » ؟ ! فَلَا يُوصَفُ بِقَدَرٍ إِلَّا كَانَ أَعْظَمَ مِنْ ذلِكَ » .
شرح : اين حديث با ضميمه مىآيد در « كتابُ الْإِيمَانِ وَالْكُفْر » در حديث شانزدهمِ « بابُ الْمُصَافَحَةِ » كه باب هفتاد و هشتم است . يُوصَفُ به صيغهء مضارع غايبِ مجهولِ باب « ضَرَبَ » است . و مراد به وصف ، ادارك مبلغ و منتهاى كمال چيزى است ، موافق آنچه گذشت در حديث ششمِ اين باب كه « أَنْ يَبْلُغَ كُنْهَ صِفَتِهِ » و موافق حديث آينده .
الْقَدْر ( به فتح قاف و سكون دال ، مصدر باب « ضرب » ) : اندازه كردن چيزى ، مثل
هامش
( 1 ) . زمر ( 39 ) : 67 .