شرح حديث سابق ، پس وَلَا يَبْلُغُونَ از قبيل عطف تفسير است . الْكُنْه ( به ضمّ كاف و سكون نون ) : مبلغ و منتهاى چيزى .
يعنى : روايت است از عبد اللَّه ابن سنان از امام جعفر صادق عليه السلام ، راوى گفت كه :
گفت : به درستى كه اللَّه تعالى بزرگ است ، بلند مرتبه است ، توانايى ندارند بندگان بر بيانِ او چنانچه هست و نمىرسند به مبلغ و منتهاى كمال او ؛ چه درنمىيابد او را ديدهها ؛ نه ديدهء چشم و نه ديدهء دل و او مىيابد ديدهها را و اوست و بس مجرّدِ داناىِ هر چيز .
مضمون آيت سورهء انعام است كه بيان شد در حديث نهمِ باب سابق .
اصل : « وَلَا يُوصَفُ بِكَيْفٍ ، وَلَا أَيْنٍ وَحَيْثٍ ، وَكَيْفَ أَصِفُهُ بِالْكَيْفِ وَهُوَ الَّذِي كَيَّفَ الْكَيْفَ حَتّى صَارَ كَيْفاً ، فَعُرِفَتِ الْكَيْفُ بِمَا كَيَّفَ لَنَا مِنَ الْكَيْفِ ؟ ! أَمْ كَيْفَ أَصِفُهُ بِأَيْنٍ وَهُوَ الَّذِي أَيَّنَ الْأَيْنَ حَتّى صَارَ أَيْناً ، فَعُرِفَتِ الْأَيْنُ بِمَا أَيَّنَ لَنَا مِنَ الْأَيْنِ ؟ ! أَمْ كَيْفَ أَصِفُهُ بِحَيْثٍ وَهُوَ الَّذِي حَيَّثَ الْحَيْثَ حَتّى صَارَ حَيْثاً ، فَعُرِفَتِ الْحَيْثُ بِمَا حَيَّثَ لَنَا مِنَ الْحَيْثِ ؟ ! فَاللَّهُ - تَبَارَكَ وَتَعَالى - دَاخِلٌ فِي كُلِّ مَكَانٍ ، وَخَارِجٌ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ
« لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ »
لَاإِلهَ إِلَّا هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ
« وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ »
» .
شرح : لَايُوصَفُ ، به صيغهء مضارع غايبِ مجهول باب « ضَرَبَ » است . كَيف در اوّل ، به سكون ياء منوّن است و در دوم ( به سكون ياء و فتح فاء ) براى استفهام انكارى است و در سوم ، به سكون ياء است و در چهارم ، به تشديد ياء به صيغهء ماضى غايبِ معلومِ باب تَفعيل است و در پنجم و ششم و هفتم ( به تشديد ياء مكسوره ) به صيغهء صفت مشبّهه است و در هشتم ، به صيغه ماضى غايب معلومِ باب تَفعيل است و در نهم ( به تشديد ياء مكسوره ) صفت مشبّهه است و در دهم و يازدهم ( به سكون ياء و فتح فاء ) براى استفهام انكارى است .
أَيْن در اوّل و دوم ( به فتح و كسر همزه و سكون ياء دو نقطه در پايين ) با تنوين است و به معنى وقت است ، موافق آنچه گذشت در شرح حديث دوّمِ باب ششم - كه