[ حديث ] دهم
اصل : سَهْلٌ قَالَ : كَتَبْتُ إِلى أَبِي مُحَمَّدٍ عليه السلام سَنَةَ خَمْسٍ وَخَمْسِينَ وَمِائَتَيْنِ : قَدِ اخْتَلَفَ يَا سَيِّدِي أَصْحَابُنَا فِي التَّوْحِيدِ : مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ : هُوَ جِسْمٌ ، وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ « 1 » : صُورَةٌ ، فَإِنْ رَأَيْتَ يَا سَيِّدِي ، أَنْ تُعَلِّمَنِي مِنْ ذلِكَ مَا أَقِفُ عَلَيْهِ وَلَا أَجُوزُهُ ، فَعَلْتَ مُتَطَوِّلًا عَلى عَبْدِكَ .
فَوَقَّعَ بِخَطِّهِ عليه السلام : « سَأَلْتَ عَنِ التَّوْحِيدِ ، وَهذَا عَنْكُمْ مَعْزُولٌ » .
شرح : سهل بن زياد گفت كه : نوشتم سوى امام حسن عسكرى عليه السلام در سال دويست و پنجاه و پنج هجرى كه : به تحقيق اختلاف كردهاند - اى مهترِ من - ياران ما در اقرار به يگانه بودنِ اللَّه تعالى در صفات ربوبيّت ؛ بعضِ ايشان كسى است كه مىگويد كه : اللَّه تعالى جسم غير مَجوف است . و بعضِ ايشان كسى است كه مىگويد كه : پيكر مَجوف است . پس اگر در خود [ مصلحت ] بينى - اى مهترِ من - اين كه تعليم كنى مرا از آن دو مذهب آنچه را كه بر آن ايستم در اعتقاد و درنگذرم از آن ، ممنون خواهى كرد غلامت را .
پس نوشت در جواب به خطّ خود عليه السلام كه : پرسيدى از اقرار به يگانه بودنِ اللَّه تعالى در صفات ربوبيّت و اين از شما بر طرف شده است .
اشارت است به اين كه هر دو مذهب باطل است و تو خيال صدقِ يكى دارى ، يا به اين كه اختلاف از روى ظن در آن مسئله ، منافىِ اقرار به ربوبيّت است ، خواه موافق واقع افتد و خواه نه .
اصل : « اللَّهُ وَاحِدٌ أَحَدٌ
« لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ * وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ »
، خَالِقٌ وَلَيْسَ بِمَخْلُوقٍ ، يَخْلُقُ - تَبَارَكَ وَتَعَالى - مَا يَشَاءُ مِنَ الْأَجْسَامِ وَغَيْرِ ذلِكَ وَلَيْسَ بِجِسْمٍ ، وَيُصَوِّرُ مَا يَشَاءُ وَلَيْسَ بِصُورَةٍ ، جَلَّ ثَنَاؤُهُ وَتَقَدَّسَتْ أَسْمَاؤُهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ شِبْهٌ ، هُوَ لَاغَيْرُهُ
« لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ »
« 2 » » .
هامش
( 1 ) . كافى مطبوع : + / « هو » .
( 2 ) . شورى ( 42 ) : 11 .