مِنَ الْمَكَانِ الْمَحْدُودِ ، قَالَ : وَكَيْفَ هُوَ ؟ قَالَ : كَيْفَ « 1 » أَصِفُ رَبِّي بِالْكَيْفِ وَالْكَيْفُ مَخْلُوقٌ ، وَاللَّهُ لَايُوصَفُ بِخَلْقِهِ ؟ قَالَ : فَمِنْ أَيْنَ نَعْرِفُ « 2 » أَنَّكَ نَبِيُّ اللَّهِ ؟ » ، قَالَ :
« فَمَا بَقِيَ حَوْلَهُ حَجَرٌ وَلَا غَيْرُ ذلِكَ إِلَّا تَكَلَّمَ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ : يَا سُبُخْتْ « 3 » ، إِنَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله .
فَقَالَ سُبُخْتْ « 4 » : مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ أَمْراً أَبْيَنَ مِنْ هذَا ، ثُمَّ قَالَ : أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلهَ إِلَّا اللَّهُ ، وَأَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ » .
شرح : سُبُخْت ، به ضمّ سين بى نقطه و ضمّ باء يك نقطهء مشدّده و سكون خاء با نقطه و تاء دو نقطه در بالا است . رَجَعْت ، به صيغهء خطاب است . شَيْء ، به فتح شين با نقطه و سكون ياء و همزه است . مِنْ تبعيضيّه است .
الْمَحْدُود ، مجرور و نعتِ الْمَكَانِ است و مراد ، مكانى است كه تميز كرده شده است از آنچه مجاورِ آن است از جملهء مكانها و متمكّنها ، موافق آنچه گذشت در حديث سوّمِ باب ششم كه : « لَا مَكَانٍ جَاوَرَ شَيْئاً » « 5 » .
كَيْفَ اين جا سؤال است از اسم جامدِ محض براى مخلوقان ، كه نزديك باشد به اسم جامد محضِ اللَّه تعالى ؛ به اين روش كه : آيا مانند چه چيز است از چيزهايى كه اسم جامد محض آنها معلومِ ما است ؛ اگر چه شريك نباشد با آنها در اسم جامد محض ؛ چون معلوم شد از كلام سابق كه محدود نيست .
كَيْفَ أَصِفُ ، استفهامِ انكارى است . الْوَصْف : بيان اسم جامد محضِ چيزى . باء در بِالْكَيْفِ براى سببيّت است و صلهء « أَصِفُ » نيست و به تقديرِ « بِوَصْفِ الْكَيْفِ » است .
الْكَيْف در دو جا ، به فتح كاف و تشديد ياء دو نقطه در پايين مكسوره است ، به معنى چيزى كه بيان آن مىتوان كرد به اسم جامد محضِ آن . باء در بِخَلْقِهِ مانندِ « باء » در
هامش
( 1 ) . كافى مطبوع : « وكيف » .
( 2 ) . كافى مطبوع : « يُعْلَمُ » .
( 3 ) . كافى مطبوع : « سبحت » .
( 4 ) . كافى مطبوع : « سبحت » .
( 5 ) . الكافي ، ج 1 ، ص 88 ، ح 3 .