باب هشتم بابُ النَّهْيِ عَنِ الْكَلَامِ فِي الْكَيْفِيَّةِ
اصل : شرح : الْكَيْفِيَّة : چگونگى . و مراد اين جا ، كنهِ ذاتِ اللَّه تعالى است .
يعنى : اين باب ، احاديثى است كه در آنها نهى از گفتگو در كنهِ ذاتِ اللَّه تعالى است ؛ به معنى تفحّص اين كه كنه ذات او چه چيز است .
در اين باب ، دوازده حديث است .
[ حديث ] اوّل
اصل : [ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ ، عَنْ أَبِي بَصِيرٍ ، قَالَ : ] قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عليه السلام : « تَكَلَّمُوا فِي خَلْقِ اللَّهِ ، وَلَا تَتَكَلَّمُوا فِي اللَّهِ ؛ لِأَنَّ « 1 » الْكَلَامَ فِي اللَّهِ لَايَزْدَادُ صَاحِبَهُ إِلَّا تَحَيُّراً » .
شرح : گفت امام محمّد باقر عليه السلام كه : گفتگو كنيد در مخلوقاتِ اللَّه تعالى و گفتگو مكنيد در ذاتِ اللَّه تعالى ؛ چه [ با ] گفتگو در ذاتِ اللَّه تعالى زياد نمىشود صاحبش [ را ] مگر به اعتبار حيرت ؛ به اين معنى كه : رسيدنِ مردمان به كنهِ ذاتِ او ممكن نيست .
[ حديث ] دوم
اصل : وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرى عَنْ حَرِيزٍ : « تَكَلَّمُوا فِي كُلِّ شَيْءٍ ، وَلَا تَتَكَلَّمُوا فِي ذَاتِ اللَّهِ » .
شرح : تَكَلَّمُوا تا آخر ، براى طلب يا براى اباحت نيست ، بلكه براى بيانِ اين است كه : قبح هيچ تكلّمى در مرتبهء قبح تكلّم در ذاتِ اللَّه نيست .
هامش
( 1 ) . كافى مطبوع : « فإنّ » .