اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ * يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَ هُوَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ »
« 1 » .
[ ترجمه : ] ابتدا مىكنم به اسمِ آن إله بخشايندهء مهربان . اقرار به پاكىِ اللَّه تعالى از شريك در صفات ربوبيّت و از هر نقصان تسبيح كرد به زبانِ حال ، هر چه در آسمانها و زمين است حتّى كفرِ كافر ؛ چه اگر چه آن ، فعلِ اللَّه تعالى نيست ، امّا مخلوق اوست ، به معنى اين كه به قضا و قدر اوست ، چنانچه بيان مىشود در بابِ سىام ، كه « بابُ الْجَبْرِ وَالْقَدَرِ وَالْأَمْرِ بَيْنَ الْأَمْرَيْنِ » است . و اللَّه تعالى است و بس ، بى خوارى و ننگِ اين كه شريك در ربوبيّت او شوند به فضولى و خودرأيى و او انتقام نكشد ؛ و بى كجىِ اين كه بازيچه كند در خلق آسمانها و زمين و به همين دنيا اكتفا كند ، يا ظلم كند ، به اين روش كه بى ارسالِ رُسُل عذاب كند خودرأيان را در آخرت . و توضيح اين گذشت در شرح « فَلَوْ كَانَتِ الْجَهَالَةُ » تا آخر در خطبه .
بيانِ اين آن كه : براى اللَّه تعالى است و بس پادشاهىِ آسمانها و زمين ؛ به اين معنى كه حكمِ كسى ديگر در مسئله كه اختلاف در آن و در دليل آن رود و خلايق را احتياج به كسى كه حكم كند در آن شود جايز نيست ؛ چه او زنده مىكند و مىميراند و او بر هر چيز به غايت تواناست .
بيانِ اين آن كه : اوست و بس اوّل ، به معنى پيش از هر چيز ؛ و آخر ، به معنى بى فنا و تغيير . و بيانِ اين مىآيد در حديث پنجمِ باب پانزدهم .
و اوست و بس آشكار و نهان ، به معنى بى چگونگى ، كه به آن ، گاهى آشكار باشد نزد عقولِ خلايق به ديدن و مانند آن و گاهى نهان . و او به هر چيز به غايت داناست ؛ به معنى اين كه جميع جهات آن چيز را مىداند .
بيانِ اين آن كه : اوست و بس ، آن كس كه آفريد از روى تدبير آسمانها و زمين را در مدّت موافق شش روزانه شب ، بعد از آن راست نشست بر تخت پادشاهى - بيانِ مثلِ اين مىآيد در « كتابُ الْحُجَّةِ » در شرح حديث اوّلِ باب هشتادم ، كه « بابُ مَا يُفْصَلُ بِهِ بَيْنَ دَعْوَى الْمُحِقِّ وَالْمُبْطِلِ فِي أَمْرِ الْإِمَامَةِ » است . و معانى عرش مىآيد در باب بيستم
هامش
( 1 ) . حديد ( 57 ) : 1 - 6 .