وقت تكلّم به اين كلام ، چون اذهان حادثه هستند ، قدرت او شىء باشد و صفت او باشد در اذهان ، پس تعبير از آن به شىء و به صفت ، در اين وقت مىتوان كرد .
پس برخاست سوى امام رفت آن مرد ، پس بوسيد سرش را و گفت كه : گواهى مىدهم اين كه مستحقّ عبادت نيست مگر اللَّه تعالى ؛ و اين كه محمّد ، فرستادهء اللَّه تعالى است به خلايق ؛ و اين كه على ، وصىّ رسول اللَّه تعالى است ؛ و اوست و بس ايستادگى كنندهء بعد از رسول به آن كارى كه واداشته او را به آن كار رسول اللَّه تعالى صلى الله عليه و آله ؛ و اين كه شما خانوادهء رسول ، امامانِ راستگوييد ، نه همچشمانِ شما ؛ و اين كه تو و بس ، جانشينى بعد از امامانِ راستگو .
اين ، اشارت است به قول اللَّه تعالى در سورهء توبه :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ » :
« 1 » اى جماعتى كه ايمان آوردند ! بترسيد از اللَّه تعالى و باشيد با امامانِ راستگو در حكم الهى ، كه حكم ايشان در دين ، به پيروىِ ظن نيست .
[ حديث ] سوم
اصل : [ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ ، عَن الْقَاسِمِ بْنِ مَحَمَّدٍ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ ، عَنْ أَبِي بَصِيرٍ ، قَالَ : ] جَاءَ رَجُلٌ إِلى أَبِي جَعْفَرٍ عليه السلام ، فَقَالَ لَهُ : أَخْبِرْنِي عَنْ رَبِّكَ مَتى كَانَ ؟
فَقَالَ : « وَيْلَكَ ، إِنَّمَا يُقَالُ لِشَيْءٍ لَمْ يَكُنْ : مَتى كَانَ ؛ إِنَّ رَبِّي - تَبَارَكَ وَتَعَالى - كَانَ وَلَمْ يَزَلْ حَيّاً بِلَا كَيْفٍ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ « كَانَ » ، وَلَا كَانَ لِكَوْنِهِ كَوْنُ كَيْفٍ ، وَلَا كَانَ لَهُ أَيْنٌ ، وَلَا كَانَ فِي شَيْءٍ ، وَلَا كَانَ عَلى شَيْءٍ ، وَلَا ابْتَدَعَ لِمَكَانِهِ مَكَاناً ، وَلَا قَوِيَ بَعْدَ مَا كَوَّنَ الْأَشْيَاءَ ، وَلَا كَانَ ضَعِيفاً قَبْلَ أَنْ يُكَوِّنَ شَيْئاً ، وَلَا كَانَ مُسْتَوْحِشاً قَبْلَ أَنْ يَبْتَدِعَ شَيْئاً ، وَلَا يُشْبِهُ شَيْئاً مَذْكُوراً ، وَلَا كَانَ خِلْواً مِنْ الْمُلْكِ قَبْلَ إِنْشَائِهِ ، وَلَا يَكُونُ مِنْهُ خِلْواً بَعْدَ ذَهَابِهِ » .
شرح : كَانَ در اوّل ، از افعال ناقصه و تامّه مىتواند بود ؛ و بنا بر اوّل ، وَلَمْ يَزَلْ عطف بر
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) : 119 .