مِنْكُم احتراز است از كسى كه آن محكمات قرآن را نشنيده باشد و احتراز است از كسى كه آنها را شنيده باشد و معنى تحت اللفظ آنها را نفهميده باشد ، مثل بعض عجم ؛ زيرا كه ايشان مستضعفاند و شايد كه معذور باشند .
الأعرابيّ ( به تشديد ياء نسبت ) : واحد اعراب كه به معنى ساكنان باديه از جمله عرب است ، نظير جنّ و جنّى ؛ و مراد اين جا ، صاحب كفر و نفاق است كه حال اكثر اعراب است . در سورهء توبه چنين است :
« وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ »
« 1 » و در اين آيت ، چند احتمال است :
از آن جمله كه مستنبَط « 2 » از قول امام در اين حديث كه فَهُوَ أعرابيّ اين است كه :
« الْمُؤْمِنُونَ »
عبارت است از بعض اعراب كه مذكور شدند در آيت :
« وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ »
« 3 » و ايشان جمعىاند كه طايفهاى از جملهء خود را فرستادند براى تفقّه در دين و آن طايفه ، انذار كردند قوم خود را . پس جميع ايشان مؤمن شدند ، بىلزومِ حَرَج و تكليفِ مَا لا يُطَاق .
« لام » در
« لِيَنْفِرُوا »
براى تأكيد نفى است ، يا براى تعليل است ، به اعتبار اين كه مؤمنان براى خدا پرستى مخلوق شدهاند ، موافق آيت سورهء ذاريات كه :
« وَ ذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ »
« 4 » خواه ضمير جمع ، « 5 » راجع به مؤمنين باشد و خواه راجع به جنّ و انس باشد . و چون خدا پرستىِ جمعى به عنوان حق ، موقوف باشد بر تفقّه در دين و آن ، موقوف باشد بر نَفْر ، « 6 » پس خدا پرستى ايشان موقوف بر نَفْر خواهد بود ، پس خَلق ايشان براى نَفْر نيز خواهد بود .
« فاء » در
« فَلَوْ لا »
براى تفريع است بر بيان سهولت طريقِ حصول تفقّه در دين براى
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) : 122 .
( 2 ) . « ظ » : + / است .
( 3 ) . توبه ( 9 ) : 99 .
( 4 ) . ذاريات ( 51 ) : 55 و 56 .
( 5 ) . ضمير جمع در فعل« لِيَعْبُدُونِ ».
( 6 ) . نَفْر : دور شدن ، بيرون شدن ، كوچ نمودن .