است از كسب مُحتاجٌ اليه از جمله علم و عمل . پس فقر ، به معنى تهى دستى از مُحتاجٌ اليه در علم و عمل است .
الْمُؤَاسَاة ( به همزه كه گاهى منقلب به واو مىشود و سين بىنقطه و الف ، مصدر باب مفاعله ) : مدد كردن به مال و مانند آن .
المَنْع : ندادن چيزى به كسى .
المَوَدّة ( به فتح ميم و فتح واو و تشديد دال بىنقطه ، مصدر باب عَلِمَ و مَنَعَ ) :
دوستى صالحان ، موافق آيت سورهء شورى :
« قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى »
« 1 »
.
يعنى : و تأمّل و ضدّ آن ، شتابزدگى است ؛ و بردبارى و ضدّ آن ، تندى است ؛ و خاموشى و ضدّ آن ، هرزه گويى است ؛ و ايانى « 2 » و ضدّ آن ، بزرگْ منشى است ؛ و يقين به مدلولِ محكمات كتاب الهى و ضدّ آن ، شك در آن است ؛ و تاب آوردن در بلاها و ضدّ آن ، بىتابى است ؛ و چشم پوشانيدن از بىادبىِ كسى و ضدّ آن ، بازيافت بىادبى است ؛ و بىنيازى و ضدّ آن ، تهىدستى است ؛ و در نظر داشتن چيزى و ضدّ آن ، غافل شدن است ، و به ياد نگاه داشتن چيزى و ضدّ آن ، فراموش كردن است ؛ و مهربانى كردن با خويشان و دوستان و ضدّ آن ، دورى از ايشان است ؛ و قناعت به آنچه بس است و ضدّ آن ، زيادهطلبى است ؛ و مدد كردن محتاجان و ضدّ آن ، ندادن چيزى به كسى است ؛ و دوستى صالحان و ضدّ آن ، دشمنى است ؛ و درستپيمان بودن و ضدّ آن ، پيمانشكنى است .
اصل : « وَالطَّاعَةَ وَضِدَّهَا الْمَعْصِيَةَ ؛ وَالْخُضُوعَ وَضِدَّهُ التَّطَاوُلَ ؛ وَالسَّلَامَةَ وَضِدَّهَا الْبَلَاءَ ؛ وَالْحُبَّ وَضِدَّهُ الْبُغْضَ ؛ وَالصِّدْقَ وَضِدَّهُ الْكَذِبَ ؛ وَالْحقّ وَضِدَّهُ الْبَاطِلَ ؛ وَالْأَمَانَةَ وَضِدَّهَا الْخِيَانَةَ ؛ وَالْإِخْلَاصَ وَضِدَّهُ الشَّوْبَ ؛ وَالشَّهَامَةَ وَضِدَّهَا الْبَلَادَةَ ؛ وَالْفَهْمَ وَضِدَّهُ الْغَبَاوَةَ ؛ وَالْمَعْرِفَةَ وَضِدَّهَا الْإِنْكَارَ ؛ وَالْمُدَارَاةَ وَضِدَّهَا الْمُكَاشَفَةَ . وَسَلَامَةَ الْغَيْبِ وَضِدَّهَا الْمُمَاكَرَةَ ؛ وَالْكِتْمَانَ
هامش
( 1 ) . شورى ( 42 ) : 23 .
( 2 ) . « ايانى » ، طبق گفتار شارح در سطور بالاتر ، به معنى « انقياد » است ، هر چند در كتب لغت يافت نشد .