اصل : « وَقَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ عليهما السلام : إِذَا طَلَبْتُمُ الْحَوَائِجَ ، فَاطْلُبُوهَا مِنْ أَهْلِهَا ، قِيلَ : يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ ، وَمَنْ أَهْلُهَا ؟ قَالَ : الَّذِينَ قَصَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ وَذَكَرَهُمْ ، فَقَالَ :
« إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ »
« 1 » قَالَ : هُمْ أُولُو الْعُقُولِ » .
شرح : و گفت امام حسن ، پسر امير المؤمنين عليهما السلام كه : اگر درخواست كنيد حاجتهاى خود را كه آموختن علم و مانند آن است ، پس درخواست كنيد از جمعى كه قابل درخواست آن حاجتها باشند .
گفته شد كه : اى فرزند رسول خدا ! كداماند آن جمع كه قابلاند ؟
گفت كه : آن جمعىاند كه حكايت كرده اللَّه تعالى حال ايشان را در كتاب خود ، قرآن . و ثنا گفته ايشان را ؛ به اين روش كه گفته در سورهء رعد كه : « به خاطر خود جا نمىدهد فرق را ميان كسى كه داند كه حق در قرآن است و بس و كسى كه كور باشد و آن را نداند ، مگر صاحبان مغزها » . و گفته در سورهء زمر كه : « به خاطر خود جا نمىدهد فرق را ميان امامان دانا و امامان نادان ، مگر صاحبان مغزها » . امام حسن عليه السلام گفت كه : آن جمع كه قابلاند ، يا مراد به أُولُوا الْالْبَاب ، صاحبان خردمندىهايند .
اصل : « وَقَالَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عليهما السلام : مُجَالَسَةُ الصَّالِحِينَ دَاعِيَةٌ إِلَى الصَّلاحِ ، وَآدَابُ الْعُلَمَاءِ زِيَادَةٌ فِي الْعَقْلِ ، وَطَاعَةُ وُلَاةِ الْعَدْلِ تَمَامُ الْعِزِّ ، وَاسْتِثْمَارُ الْمَالِ تَمَامُ الْمُرُوءَةِ ، وَإِرْشَادُ الْمُسْتَشِيرِ قَضَاءٌ لِحقّ النِّعْمَةِ ، وَكَفُّ الْأَذى مِنْ كَمَالِ الْعَقْلِ ، وَفِيهِ رَاحَةُ لِلْبَدَنِ عَاجِلًا وَآجِلًا » .
شرح : و گفت امام زين العابدين عليه السلام كه : همنشينى خوبان ، باعث خوبى است و ديدن روشهاى دانايان كه با مردمان چگونه سلوك مىكنند ، يا در مشكلها چگونه به در رو مىكنند ، « 2 » باعث زيادتى خردمندى است . و فرمانبردارىِ پادشاهانِ عدالت شعار ، باعث كمال عزّت است . و بهره بردن از سرمايه به سود او ( مانند آن ، براى نفقهء عيال ) كمال مردمى است ؛ چه با آن ، احتياج به گدايى و آزار كردنِ مردمان نمىشود . و
هامش
( 1 ) . رعد ( 13 ) : 19 ؛ زمر ( 39 ) : 9 .
( 2 ) . به در رو كردن : بيرون شدن .