دهم ، تمامىِ كار عمده است ، به اين معنى كه از همه بزرگتر است ، يا به اين معنى كه آخرِ همه است ، ديگر چيزى نمانده .
اصل : « يَا هِشَامُ ، إِنَّ الْعَاقِلَ لَايَكْذِبُ وَإِنْ كَانَ فِيهِ هَوَاهُ » .
شرح : اى هشام ! به درستى كه خردمند ، دروغ نمىگويد ، هر چند كه در آن ، خواهش طبعش باشد .
اصل : « يَا هِشَامُ ، لَادِينَ لِمَنْ لا مُرُوءَةَ لَهُ ، وَلَا مُرُوءَةَ لِمَنْ لَاعَقْلَ لَهُ ، وَإِنَّ أَعْظَمَ النَّاسِ قَدْراً الَّذِي لَايَرَى الدُّنْيَا لِنَفْسِهِ خَطَراً ، أَلَا إِنَّ أَبْدَانَكُمْ لَيْسَ لَهَا ثَمَنٌ إِلَّا الْجَنَّةُ ، فَلَا تَبِيعُوهَا بِغَيْرِهَا » .
شرح : المُرُوءة ( به ضمّ ميم و ضمّ راء بىنقطه و سكون واو و همزه كه گاهى منقلب به واو مىشود ، مصدر باب « حَسُنَ » ) : انسانيّت ، به معنى مردمى .
الْخَطَر ( به فتح خاء با نقطه و فتح طاء بىنقطه و راء بىنقطه ) : گِرو در دوانيدن اسب و مانند آن .
يعنى : اى هشام ! ثواب آخرت نيست كسى را كه مردمى نيست او را . و مردمى نيست كسى را كه خردمندى نيست او را . به درستى كه بزرگترِ مردمان به اعتبار مرتبه ، كسى است كه نمىبيند دنيا را براى خودش گِرو ، به اين معنى كه دويدن او براى دنيا نيست و خود را به دنيا نمىفروشد . آگاه باشيد ! به درستى كه بدنهاى شما را نيست بهايى لايق ، مگر بهشت . پس مفروشيد آنها را به بهايى غير بهشت . مراد ، اين است كه : به دنيا مفروشيد .
اصل : « يَا هِشَامُ ، إِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام كَانَ يَقُولُ : إِنَّ مِنْ عَلَامَةِ الْعَاقِلِ أَنْ يَكُونَ فِيهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ : يُجِيبُ إِذَا سُئِلَ ، وَيَنْطِقُ إِذَا عَجَزَ الْقَوْمُ ، وَيُشِيرُ بِالرَّأْيِ الَّذِي يَكُونُ فِيهِ صَلَاحُ أَهْلِهِ ، فَمَنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ مِنْ هذِهِ الْخِصَالِ الثَّلَاثِ شَيْءٌ ؛ فَهُوَ أَحْمَقُ » .
شرح : مِنْ در اوّل ، براى تبعيض است و اين ، مبنى بر اين است كه چنانچه مجموع
صافى در شرح كافى (فارسى) — صفحة 232
مساهمون: محمد حسين الدرايتي
ص٢٣٢