« بَابُ أنّه تَعَالى لَايُعْرَفُ إلَّابِهِ » . و بلند شد بالاى هر محلّ ديدن خلايق ، بىتوسّط وحى ؛ به اين معنى كه هيچكدام از سُعدا و اشقيا ، به اسما و صفات او ، چنانچه بايد ، بىتوسّط وحى نرسيدند ، بلكه سُعدا به توسّط وحى و قرآن رسيدند و اشقيا گمراه شدند در اكثر اسما و صفات الهى . و مراد به اسما ، مفهومات مشتقّات و مانند آن مشتقّات است ، مثل قادر و ذوالقُوَّة . و مراد به صفات ، مفهومات مبادى است ، مثل قدرت و قوّت .
اصل : الَّذي لَابَدْءَ لِأَوَّلِيَّتِهِ ، وَلَاغَايَةَ لِأَزَلِيَّتِهِ ، القَائِمُ قَبْلَ الْأَشْيَاءِ ، وَالدَّائِمُ الَّذِي بِهِ قِوَامُهَا ، وَالْقَاهِرُ الَّذِي لَايَؤُودُهُ حِفْظُهَا ، وَالْقَادِرُ الَّذِي بِعَظَمَتِهِ تَفَرَّدَ بِالْمَلَكُوتِ ، وَبِقُدْرَتِهِ تَوَحَّدَ بِالْجَبَرُوتِ ، وَبِحِكْمَتِهِ أَظْهَرَ حُجَجَهُ عَلى خَلْقِهِ .
شرح : الأوَّلِية : سابق بودن . الأزَلِيَّة : بىابتدا بودن . و مراد به لَاغايةَ لِأزَلِيَّتِهِ اين است كه : هميشه باقى است ازليّت او ، و بيان اين مىآيد در حديث ششمِ باب شانزدهم و اوّلِ باب بيست و دومِ « كِتَابُ التوحيد » .
القائِم : موجودِ باقى . الْقِوَام ( به كسر قاف ) : وجود و بقا . القاهِر : غالب بر هر چه اراده نمايد .
المَلَكُوت به ( فتح ميم و فتح لام ) : كردن كارى به محض نفوذ اراده ، بىحركتى براى استعمال آلتى يا عضوى .
تَفَرَّدَ بِالْمَلَكُوتِ براى ابطال خيال يهود و فلاسفه و تابعان ايشان است كه قائلند به تجرّدِ عقول عشره و نفوس ناطقه ، و بيان مىشود در شرح عنوان باب اوّلِ « كِتَابُ التَّوْحيد » .
الجَبَرُوت ( به فتح جيم و فتح باء ) : بسيارى جبر ؛ به معنى آنكه هر ممكنِ باقى ، محتاج است در بقا به نگاهدارى او و به زور او باقى است ، وَالّا خود به خود ، فانى مىشود ، يا به معنى آنكه هر چه اراده كند از افعال خود ، مثل آسمان و زمين ، شود ، البتّه نه به معنى ؛ اين كه بندگان را در افعالشان بىاختيار كند .
الْحِكْمَة : رعايت مصلحت در فعل و ترك . الحُجَج ( جمع حُجّت ) : چيزى كه به آن ،
صافى در شرح كافى (فارسى) — صفحة 102
مساهمون: محمد حسين الدرايتي
ص١٠٢