اين ، اشارت به آن است كه جمعى كه منكر قدرتاند و مىگويند كه : آنچه مىكند ، اسباب نكردنِ آن ندارد و آنچه نمىكند ، اسباب كردن آن ندارد ، منكر استحقاقِ عبادت ، بلكه حمد نيز خواهند بود .
فرمان برده شده است براى سلطنتش . ترسيده شده است براى اين كه جهل و جانبگيرى ندارد . توجّه كرده شده به سوى اوست به دعا و عبادت در طلبِ آنچه نزد اوست كه خزاين آسمانها و زمينها و نعمت جاودانى باشد . گذراست امر او در جميع اقسام تدبير او .
اصل : عَلَا فَاسْتَعْلى ، ودَنَا فَتَعَالى ، وَارْتَفَعَ فَوْقَ كُلِّ مَنْظَرٍ .
شرح : اين عبارت در اوّل خطبهء اميرالمؤمنين عليه السلام در « كِتَابُ الرَّوْضَة » مىآيد و در « كِتَابُ التَّوْحِيد » در حديث دومِ « بَابُ النِّسْبَة » چنين است : « عَلَا فَقَرُبَ وَدَنَا فَبَعُدَ » .
العُلُوّ : بلند مرتبه شدن . فاء هر دو جا براى تعقيب است .
الاستعلاء : بلند مرتبه كردن . وَ دَنَا ( به الف منقلب از همزه يا به همزه ، به صيغهء معلومِ باب « مَنَعَ » ) عطف بر عَلَاست .
الدناءة : پست مرتبه شدن . التَعالِي : منزّه بودن .
وَ ارْتَفَعَ عطف بر عَلَااست . مَنْظَر ( به فتح ميم و سكون نون و فتح ظاء بانقطه اسم مكان باب نَصَرَ » است ، به معنى آنچه نظر بدان افتد - خواه نظر چشم و خواه نظر دل - از پيش خود ، بىتوسّط وحى به رُسُل . و مراد به نظر دل اين جا ، فكر نيست ؛ بلكه شامل علم بديهى نيز هست .
يعنى : بلند مرتبه شد نزد جمعى كه دانستند كه معرفت اسما و صفات الهى ، چنانچه بايد ، بىتوسّط وحى او به رُسُل ، نمىتوان حاصل كرد . پس بلند مرتبه و مقرّب درگاه خود كرد ايشان را . و پست مرتبه شد نزد جمعى كه خيال كردند كه معرفت اسما و صفات الهى ، چنانچه بايد ، به فكر خود ، بىتوسّط وحى او به رُسُل حاصل مىشود ، مثل يهود و فلاسفه و تابعان ايشان ، پس منزّه و دور شد از خيال ايشان . و گمراه شدند در اسما و صفات او ( چنانچه بيان مىشود در « كِتَابُ التَّوْحيد » در
صافى در شرح كافى (فارسى) — صفحة 101
مساهمون: محمد حسين الدرايتي
ص١٠١