محتويات آن ، با برق و حرارت خواص آن را سنجيده و در تحقيق آن رنجها بردهاند .
با اين وضع و با تمام كتابهايى كه راجع به اين موضوع نوشتهاند ، چه فهميدهاند ؟ چه حقايقى را براى ما عيان ساختهاند ؟ كدام رمزى از اسرار زندگى نهفتهء نباتات را فاش نمودهاند ؟
هنوز هيچ ؛ زيرا آنچه بشر فهميده و به دست آورده سطحى و ظاهرى است ، از حقيقت گياه ، كيفيت ، علت رشد و نمو آن و بالاخره از جريان مبهمى كه روزانه و هر لحظه در درون آن انجام مىگيرد ، خبرى و نشانى ندادهاند .
مىدانيم كه گياه مىرويد ، سبز مىشود ، رشد مىكند ، شكوفه مىدهد ، ميوه مىسازد ، در حدّ معينى از رشد كه رسيد مىايستد ، ولى چه كسى مىتواند حقيقت اين مسئله و تغيير و تحولات آن را به خوبى درك كرده و بيان كند ، تنها چيزى كه مىتوان گفت اين است كه سراسر دنياى باعظمت گياهان را نور هدايت روشن كرده و اين همه آثار اعجابانگيز وجود گياهان اشعهاى از نور بىنهايت هدايت الهى است « 1 » .
141 - اين هوش را از كجا آوردهاند ؟
يكى از دانشمندان مىنويسد : موش نر و ماده و عقرب نر و مادهاى را گرفتم و هريك را در جايى دور از يكديگر قرار دادم .
پس از مدتى هر دو جفتگيرى كردند و مولود هريك پا به عرصهء وجود گذاشت بلافاصله نر و مادهء موش و عقرب را از آن محل بردم .
بچهء هر دو در آن محل ، جداى از يكديگر رشد كردند ، در حالى كه جايى و چيزى جز همان جايى كه رشد كرده بودند ، نديدند .
هامش
( 1 ) - عرفان اسلامى : 3 / 154 .