[ ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَهُ ]
« 1 » .
آن گاه راه [ هدايت ، سعادت ، خير و طاعت ] را برايش آسان ساخت .
تا بداند كه آدمى ميّتى بود بىجان و معدومى بود بىنام و نشان ، حضرت ربوبيت جلّت عظمته او را حيات بخشيد و پس از كرى او را شنوا گردانيد و بعد از كورى بينايى عنايت فرمود و پس از گنگى گويايى و بعد از ضعف قوت و همچنين بعد از ضلالت به درجهء هدايت رسانيد تا به يقين شناساى انعام حضرت صمديت گردد و رعايت آداب عبوديت بر خود واجب داند و رذيلهء كبر و عجب بر خود راه ندهد و جور و ستم به زير دستان نپسندد و تحقيق كند كه عزّ و ثنا و دوام و بقا جز جناب كبريايى را نمىشايد و با اين همه نقصان و خساست و ضعف و حقارت اگر در حال حيات امور معيشت به دو مفوّض بودى يا در ادامت وجود خود اختيارى داشتى ، عجب و طغيان او را هم وجهى بودى ، لكن شحنه « 2 » غيرت زمام اختيار به دست او نداد و مفتاح مراد در قبضهء همت او ننهاد ، بلكه وجود او را هدف سهام بليّات و مقهور تصاريف حوادث و آفات گردانيد و امراض هايله و اسقام مهلكه و طبايع متضادّه را بر او گماشت ، نه او را بر جذب نفع و دفع ضرّ قدرتى و نه در كسب خير و منع شرّ قوّتى ، عقل او را بيم اختلاس در هر زمانى و روح او را خوف اختطاف « 3 » در هر آنى ، در حال صحّت اسير نفس و هوا و در وقت مرض بسته آلام و عنا ، اين و اواسط حال آدمى .
عارف معارف الهيه حاج ميرزا حبيب اللّه خراسانى در اين زمينه مىگويد :
نيمه از خاك و نيمه از فلكم * نيمه از ديو و نيمه از ملكم
هامش
( 1 ) - عبس ( 80 ) : 20 .
( 2 ) - شحنه : داروغه - نگهبان - حاكم نظامى .
( 3 ) - اختطاف : ربودن ، ربودن هم چون برق . استراق سمع كردن ( شيطان ) .