يكى : پاكى و صفاى جوهر دل كه از ترك معاصى حاصل شود و يكى : انس به ذكر خداى عزوجل كه از مواظبت بر عبادت حاصل شود ، پس اين جمله باقيات صالحات است كه حق عزوجل گفت :
[ وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ]
« 1 » .
ولى اعمال شايستهء پايدار نزد پروردگارت از جهت پاداش بهتر و از لحاظ اميد داشتن به آنها نيكوتر است .
و لذت علم و لذت مناجات و لذت انس به ذكر خداى تعالى بيشترست و آن از دنياست و نه از دنياست ، پس همه لذتها مذموم نيست ، بلكه لذتى كه بگذرد و به نماند و آن نيز جمله مذموم نيست كه اين دو قسم است :
يكى آن است كه اگر چه وى از دنياست و پس از مرگ به نماند ، و لكن معين است بر كار آخرت و بر علم و عمل و بر بسيار گشتن مؤمنان چون : قوت و نكاح و لباس و مسكن كه به قدر حاجت بود كه اين شرط راه آخرت است ، هر كس از دنيا بر اين قدر قناعت كند و قصد وى از اين فراغت بود بر كار دين ، وى از اهل دنيا نباشد .
پس مذموم از دنيا آن باشد كه مقصود از وى نه كار دين باشد ، بلكه وى سبب غفلت و بطر و قرار گرفتن دل در اين عالم و نفرت گرفتن وى از آن عالم بود و براى اين بود كه رسول عليه السلام گفت :
الدُّنْيا مَلْعُونَةٌ وَمَلْعُونٌ ما فيها إلّاذِكْرُ اللّهِ وَما والاهُ « 2 » .
دنيا و هر چه در آن است ملعون است الا ذكر خداى تعالى و آنچه بر آن معاونت كند .
هامش
( 1 ) - كهف ( 18 ) : 46 .
( 2 ) - كيمياى سعادت : 65 .