الشَّرَفُ بِالْهِمَمِ لا بِالرِّمَمِ البالِيَةِ « 1 » .
شرف و بزرگى به همت بلند است ، نه به استخوان پوسيدهء پدران .
خلاصه اينكه صفت علو همت و عظمت روح كه بسيارى از اوصاف ستوده و محامد اخلاقى لازمهء اوست ، يكى از نيروهاى نفس ناطقهء قدسيّه است و شايد مراد از نباهت ، تنبّه و انتقالات دفعى و قوت حدس و فراست و بيدارى است .
« وَلَيْسَ لَهَا انْبِعاثٌ وَهِيَ أَشْبَهُ الأَشْياءِ بِالنُّفُوسِ الْفَلَكِيّةِ وَلَها خاصِيَّتانِ النَّزاهَةُ وَالْحِكْمَةُ » « 2 » .
و منبعث از جسمانيات نيست مانند نفس نباتى و حيوانى كه از كبد و قلب برانگيخته مىشود ، بلكه نفس قدسى از عالم تجرد و نشانهء ملكوت است و منزه از ماده و ماديات و برتر از جهان حس و محسوسات و شبيهترين چيز به نفوس فرشتگان عالم بالا است و اين نفس را دو خاصيت است ، يعنى دو چيز از مختصات اوست : يكى نزاهت و يكى حكمت .
معناى نزاهت و حكمت
ممكن است غرض از نزاهت راجع به كمال عقل نظرى و جنبه دانش او باشد ، يعنى تنزه ذات و ادراكات ذاتى او از ماده و غرض از حكمت راجع به كمال عقل عملى و جنبهء كنش او باشد ، يعنى صدور افعال مناسب مقام انسانيت و اعمال واقع در طريق تكامل روح قدسى .
يا مراد از نزاهت ، مقام تجليهء به آداب شرع و تخليهء از رذايل اخلاق است و مراد
هامش
( 1 ) - غرر الحكم : 448 ، الفصل الثامن فى الهمة ، حديث 10273 .
( 2 ) - بحار الأنوار : 58 / 85 ، تذييل و تفصيل فى بيان اقوال الحكماء .