خدا از آسمان آبى نازل كرد كه در هر درّه و رودى به اندازهء گنجايش و وسعتش [ سيلابى ] جارى شد .
به اتفاق اكثر مفسرين ، « آب » به معنى علم ، « اوديه » به معنى قلوب ، « بقدرها » به معنى استعداد و قابليت هر موجود است .
و گفتار پروردگار :
[ وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ ]
« 1 » .
و او كسى است كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد ، در حالى كه تخت فرمانروايىاش بر آب [ كه زيربناى حيات است ] قرار داشت .
دلالت بر همين معناى حقيقى دارد ؛ زيرا بين عرش صورى و آب صورى نه بر طريق شرع و نه بر ترتيب موجودات و نه بر طريق عقل و تحقيق مخلوقات هيچ مناسبتى وجود ندارد ، منظور از آب در اين آيه علم و حيات حقيقى و معرفت است .
در هر صورت آب در اينگونه آيات به معناى آن حقيقت ساريه در كل شىء به اندازه ظرفيت هر شىء است .
[ ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ ] *
« 2 » .
اين است اندازهگيرى تواناى شكستناپذير و دانا .
اين تعبير در حقيقت بهترين تعبير است ؛ زيرا عرش و غير عرش قيامى جز به حقيقت ندارد و حيات حقيقى چيزى جز علم نيست ، پس حيات واقعى هر شيئى
هامش
( 1 ) - هود ( 11 ) : 7 .
( 2 ) - انعام ( 6 ) : 96 ، يس ( 36 ) : 38 ، فصلت ( 41 ) : 12 .