در باب تيمم در كتاب « اسرار الشريعه و اطوار الطريقه و انوار الحقيقه » مىفرمايد « 1 » :
تيمم ، نزد اهل شريعت عبارت از طهارت ترابيه است و آن عملى است به جاى وضو و غسل ، به هنگامى كه انسان از آب معذور باشد .
عذر هم در سه صورت حاصل است : اوّل پيدا نكردن آب بعد از گشتن دنبال آن به مقدار لازم ، دوّم نداشتن وسيله جهت تهيهء آب مانند پول ، يا دلو و طناب و امثال آن ، سوّم ترس بر جان و مال در صورت استعمال آب .
چون شرايط تيمم جمع شود ، تيمم صحيح نيست مگر بر زمين يا آنچه به اسم زمين است مانند خاك ، يا گل يا سنگ ؛ زيرا گل و سنگ هم در حقيقت همان خاك است كه بر اثر عوامل طبيعى محكم شده است .
و شكل و كيفيت تيمم هم بر همه معلوم است ، اگر بدل از وضو است ، يك بار دست بر خاك بزند و دو دست را پس از به خاك زدن بتكاند ، آن گاه به پيشانى بكشد سپس با باطن دست چپ به پشت دست راست و با باطن دست راست به پشت دست چپ بكشد و اگر بدل از غسل است يك بار ديگر دست به خاك زده و پشت دو دست را مسح كند « 2 » و از مباح بودن آنچه در وضو گفته شده در تيمم هم هست .
اما تيمم اهل طريقت ، فهم اينگونه تيمم محتاج به دو مقدمه است : مقدمهء تحقيق در آب حقيقى ، مقدمهء دوّم تحقيق در خاك حقيقى .
آب حقيقى به حكم عقل و نقل عبارت از علوم و معارف الهيّه است كه از آن
هامش
( 1 ) - اسرار الشريعة : 146 .
( 2 ) - مراجع عظام تقليد « دام ظلهم » مىفرمايند : تيمم بدل از غسل و بدل از وضو با هم فرقى ندارد ، كه براى توضيح بيشتر مىتوانيد به رسالهء توضيح المسائل مراجعه كنيد .