طهارت در اسلام شرح بسيار مفصلى دارد كه فقيهان بزرگ اسلامى كتاب هاى پرارزشى در اين زمينه نوشتهاند ؛ مراجعه به آن كتب انسان را به اين نتيجه مىرساند كه در تمام ادوار تاريخى ، مكتبى به اندازهء اسلام بر طهارت و بهداشت در دو ناحيهء جسم و جان اصرار نورزيده ؛ در اين نوشتار ، از توضيح مفصل مسئلهء طهارت ، چشم پوشيده و جنبهء معنويت آن بيان مىشود .
تيمم معنوى
چون آب براى غسل و وضو يافت نشد و يا آب براى بدن ضرر داشت به حكم قرآن براى تحقق طهارت جهت عبادت بايد روى به خاك آورد .
ابتدا بايد به خاك به ديدهء عبرت نظر كرد ؛ خاك ، منبع انواع بركات براى موجودات زنده است ؛ تو هم از خاك درس بگير ، براى تمام مردم منبع خير و بركت باش ، خاك بستر شكفته شدن گل ها و صحنهء به وجود آمدن مرغزارها و مراكز با صفا و با طراوت است ، تو نيز ميدان شكفته شدن ديگران باش ، بگذار خلق خدا در جنب تو از غصه درآيند ، از رنج راحت شوند ، از بلا نجات پيدا كنند و گره از كار بستهء آنان باز شود و چهرهء آنان چون گل در جنب تو بشكفد .
خاك با اين همه قدر و قيمت خيلى سهل و آسان در اختيار مردم است ، تو هم مانند خاك سهل و آسان در اختيار مردم باش .
خاك با همه ارزشى كه دارد زير پاى تمام موجودات قرار گرفته و اين از كمال تواضع اوست كه تكويناً دارا است ، تو نيز مانند خاك ، خاكى باش و با داشتن انواع شؤونات مادى و معنوى در كمال تواضع و فروتنى با مردم زندگى كن .
به قول سعدى :
به طاعت بنه چهره بر آستان * كه اين است سجادهء راستان