كامل در [ همين ] دنيا به آنان مىدهيم و در آن چيزى از آنان كاسته نخواهد شد . * اينان كسانى هستند كه در آخرت ، سهمى جز آتش براى آنان نيست و آنچه [ در دنيا از كار خير ] كردهاند ، در آخرت تباه و بىاثر مىشود ، و آنچه همواره [ رياكارانه ] انجام مىدادند ، باطل است .
در هر صورت چون انسان در ابتداى خلقت از مواد همين زمين آفريده شده و سپس به عنايت و لطف دوست داراى روح الهى و عقل نورانى گشته ، اگر بىتوجه به روح و عقل بماند و فقط همت بر مسائل زمينى وجود خود بگمارد و در همين حال زمينى باقى بماند و با آن انس برقرار كند و به لذات فانى آن دل ببندد ، مصداق اخلد فى الارض شده و در روز قيامت به اسفل الدركات ملحق خواهد گرديد .
ولى اگر به هدايت متصل گردد و دست به دامن انبيا و امامان عليهم السلام زند و از نفس اوليا و عاشقان بهره بگيرد و در ظهور دادن آثار عقل و روح بكوشد ، در قيامت به اعلى عليّين خواهد رسيد .
به عبارت ديگر خداوند مهربان ، انسان را در ابتداى خلقت از خلاصهاى گل آفريد و مدتى به صورت همان خلاصه يعنى نطفه و علقه و مضغه و استخوان و خون و گوشت باقى گذاشت ، سپس به او حيات بخشيد ، مدتى گذشت كه او فقط به صورت موجود زندهاى بود ، تا آنكه به او قوهء عقل و تمييز عنايت كرد ، قوهاى كه بتواند حق و باطل ، نور و ظلمت ، سياهى و سپيدى ، بد و خوب ، سودمند و زيانبخش را تشخيص دهد ؛ در اين حال اگر اين موجود زمينى كه داراى حيات ، اراده ، استعداد ، عقل و روح الهى است ، تمام خواستههايش را با خواستههاى حضرت حق هماهنگ كند و آنچه را او مىخواهد بخواهد و هرچه را
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 179
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص١٧٩