نوع دوّم : تمايلاتى است كه از طبيعت و فطرت ناشى مىشود و اين تمايلات به شرح زير است :
الف : تمايل به يك ايدهآل ( آرمان ) هدف
ب : تمايل به عمل اخلاقى
ج : تمايل به تحصيل معرفت و خودآگاهى
د : تمايل به خلّاقيّت هنرى
مشخّصات اين تمايلات بدين قرار است :
1 - از امتيازات خاص انسان است كه ساير حيوانات در آن شركت ندارند ، فرق اساسى بين حيوان و انسان اين است كه حيوان فقط مىداند و احساس مىكند و فكر مىكند ، ولى انسان نه فقط مىداند و احساس مىكند و فكر مىكند ، بلكه مىداند كه مىداند و مىداند كه احساس مىكند و مىداند كه فكر مىكند ؛ به تعبير ديگر حيوان فقط مخلوقى است آگاه ، ولى انسانى مخلوقى است خودآگاه ، همين حقيقت واقع است كه بين طبايع حيوان و انسان ايجاد اختلاف مىكند .
تمايلاتى كه مخصوص انسان است ، عبارت است از تمايلات خودآگاهى و معرفت يا تمايلاتى نفس ( يا ذات ) .
2 - از نظر بيولوژى ( زيستشناسى ) اين تمايلات تحت تأثير هيچگونه فشار يا اجبارى نيستند ، اينها تمايلات آزادى هستند كه صرفاً به جنبهء روانى انسان تعلّق دارند ؛ زيرا طريق ارضاى آنها طورى است كه نه جنبهء زيستشناسى دارد و نه در وضعى قرار دارد كه صورت مشخّص ثابتى داشته باشد .
3 - ارضاى هريك از اين تمايلات يك نوع لذّت مخصوصى به شخص مىدهد كه هرگاه بهترين و صالحترين نمونه آن بدست آمد ، از لحاظ كميّت ، مقدار وشدّت بر مسرّتى كه ناشى از ارضاى هريك از تمايلات مشخّص ديگرى باشد كه بدست
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 383
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٣٨٣