علم هنوز نتوانسته است توجّهى بر اين عمل بكند ، ولى با وجود اين نمىتوان اين اقدام عجيب را حمل بر تصادف و اتّفاق كرد .
پس از آن زنبور سوراخى در زمين مىكند و خود با نهايت خوشوقتى وارد آن شده در همانجا جان مىسپارد ، نه خود زنبور و نه اخلاف آن سر از كارى كه مىكنند در نمىآورند و نمىدانند بچههاى آنها پس از تولد چه مىكنند و اصلًا نمىدانند داراى فرزندى هستند ، زنبور حتّى نمىداند كه خود او به وجود آمده و زندگى كرده و مرده است .
زنبوران عسل و مورچگان تشكيلاتى به وجود آورده و حكومتى براى خود ساختهاند و در دستگاه خود او نوع سرباز و كارگر و غلام و خدمتكار ، افرادى مىگمارند .
در ميان يك طايفه از مورچگان رسم است كه كارگران دانه جمع مىكنند و به لانه مىآورند تا در زمستان سايرين از آن تغذيه كنند ، براى اين منظور حجرههاى مخصوص آسياب تعبيه كردهاند كه مورچگان مخصوصى كه داراى فكهاى بزرگ و قوى هستند دانهها را در آنجا آسياب كنند و براى غذاى سايرين آماده سازند .
شغل منحصر به فرد اين كارگران آسياب كردن دانههاست و همين كه فصل پائيز فرا رسيد و دانهها همه آسياب شد ، آن وقت مصالح عمومى اقتضا مىكند كه حتّى المقدور در مصرف آذوقه صرفهجويى شود و چون عدّهء آسيابان در نسل جديد رو به افزايش مىگذارد ، به منظور همين صرفهجويى مورچگان نظامى شروع به اعدام آسيابانان مىكنند .
برخى از مورچگان به سائقهء طبيعى يا از روى فهم و شعور حقيقى مزارع مخصوصى ترتيب مىدهند و قارچ در آن مىكارند و به مصرف غذاى خود مىرسانند ، همين جماعت پارهاى كرمها و شتههاى درخت را به دام آورده آنها را اهلى مىكنند و به جاى گاو ماده و بز از آنها استفاده مىكنند و از شيرهء شيرينى كه از
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 284
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٢٨٤