پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه و آله به معاذ فرمود :
إِنَّ الْمرء يُسْأَلُ يَوم القيامةِ عَنْ جَميعِ سَعْيِهِ حتى كُحْلِ عَيْنَيْهِ ، وَعَنْ فَتات الطّينةَ بِإصْبَعِهِ « 1 » .
در قيامت از همه چيز حتى سرمه چشم و ريختن گِل ديوار [ مردم ] با دو انگشت سؤال مىشود .
اين است نظر اوّل و حصول اين نظر براى ناظر و مراقب جز از راه درايت و علم و آشنايى با حقيقت اعمال و دقّت در وضع نفس و حيلهها و مكايد شيطان از راه ديگر ممكن نيست .
تا زمانى كه انسان ، پروردگار خود و نفس و دشمن خطرناك هميشگى خود - شيطان - و آنچه موافق با هوى يا با خداست و امثال اين امور را كه در ميدان حيات از اهميّت خاصّى برخوردارند نشناسد ، به چنين مراقبت و نظارتى نسبت به عمل نخواهد رسيد .
در اينجا توجّه به اين نكته لازم است كه اگر خود انسان آراسته به نور علم براى كشف حقايق لازم از قبيل نفس ، شيطان ، هوى و اين كه آيا اين عمل موافق يا مخالف حق است نبود ، بر او واجب است براى يافتن حقيقت ، دست به دامن عالمى ربّانى و راهنمايى الهى و صادقى فرزانه بزند ، تا با استفاده از نور علم او ، بتواند از سلطهء خطرات و هجوم گناهان و خرابى اعمال جلوگيرى نمايد .
نظر دوّم : توجه به اصل عمل
نظر به اصل عمل است كه توجّه داشته باشد عمل را حتماً براى خدا انجام دهد
هامش
( 1 ) - تفسير ابن كثير : 2 / 579 .