پس نبايد از ساختن ماشينها و آلات تكنيكى صرفنظر نمود و به وسايل ابتدايى دستى اكتفا كرد و يا ماشينهاى موجود را به خيال اين كه مايه بدبختى مردم شدهاند ، درهم شكست ، چنان كه بعضى پيشنهاد مىكنند .
آنچه بايد درهم شكسته شود ، افكار زشت و حرص و طمع و نادانى و نفسپرستى و جاهطلبى و غارتگرى است .
پس بايد افكار و حسّيات و طبايع و اخلاق اشخاصى را عوض و تبديل و اصلاح كرد كه عنان سرنوشت ملّتها به دست ايشان سپرده شده و خوشبختى ملّتها بسته به حسّ تفكّر و حسّ ديانت و فضيلت اخلاقى ايشان مىباشد .
از اينجا به خوبى آشكار مىگردد كه اسباب بدبختى بشر در چيزهاى خارجى و مادّى نيست ، بلكه در دل و مغز افراد بشر به خصوص رهنمايان و پيشوايان اوست .
بدين جهت اقدامات و تدابير خارجى و قانونها و نظامنامهها و تهديدها و امرها و نهىها و حبسها و جبرها كه امروز در ممالك متمدّن اروپا به فراوانى يافت مىشود ، هرگز چارهء بدبختىشان را نخواهد كرد ؛ زيرا كه درد از درون است و دوا نيز از درون بايد داده شود .
آرى ، اين كاخ تمدّن از پاى بست لرزان شده است و با تعميرهاى ظاهرى و خارجى استوار و برقرار نخواهد ماند .
با وجود انتشار وسيع علوم و فنون و فلسفه و حكمت در اروپا ، جاى تعجّب است كه نادانى و غفلت به اندازهاى مغز و دل مردم اين سرزمينها و به خصوص بزرگان آن را استيلا نموده است كه اكثر مردم پى به اين مسائل ساده نمىتوانند برد و يا نمىخواهند ببرند .
امروز بيشتر اختراعات و ترقيات فنى ، براى جلب فايدهء مالى و تحصيل سيم
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 146
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص١٤٦