زندگى مردم مغرب زمين آگاهى كامل داشت ، اوضاع وحشتناك غرب را معلول درون مريض و فاسد سردمداران غرب و مردم آن سرزمين مىداند و بسيارى از علماى با انصاف آن ناحيه ، در اين مسئله با او همرأيند .
اين مرد عارف و متخلّق به اخلاق مىگويد :
علّت اصلى اوضاع وحشتناك اروپا و اين انقلابهاى خونآلود - كه تمدّن غرب را به گودال اضمحلال پرتاب مىكند - همانا جز انكار و ردّ نواميس ديانت حقيقى و فضيلت اخلاقى چيز ديگر نيست و در همهء تمدّنهاى گذشته نيز همين حال سبب فنا و زوال آنها گرديده است .
غفلت و نادانى مؤسسين و مروّجين علوم مادّى و طبيعى از يك طرف و نفعجويى و حرص و طمع مردمان خودپرست و جاه طلب از طرف ديگر اسباب اين اوضاع كنونى را فراهم آورده است .
علماى فنون طبيعى مثبت ، درخت تناور دين و اخلاق را از ريشه بركنده و مردم را تسليم ديوهاى رذايل اخلاقى و هوسهاى نفسانى نمودند و پرستش كنندگان سيم و زر نيز از حال ناگوار و ناتوانى تودهء مردم استفاده نموده ، به مكيدن خون سعى و عمل و حسن نيّت ضعفا و بيچارگان پرداخته ، اين بحران مرگآسا را توليد كردند .
اين تودهء مردم بيچاره كه امروز خود را به اين در و آن در مىزند و به هر راهى كه او را مىكشند مىرود و به اميد اين كه پاره نانى بدست آورده با فكر آسوده و ايمن از فردا ، شب را به سر برد ، تقصيرش در ناتوانى و نادانى اوست و اين ناتوانى را كسانى به او دادهاند كه در نتيجهء تعليمات مادّهپرستى فنون طبيعى مثبت ، از نادانى و ناتوانى اين طبقههاى پايين ملّت استفادههاى مادّى مىكنند و مقام رياست و تسلّط خود را حفظ مىنمايند و وقت و فرصت به مرد كارگر و دهقان و كاسب
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 144
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص١٤٤