و فى كلّ شىء له آية * تدلّ على أنّه واحد « 1 »
و ممكن است افراد كامل مكمّل از نفوس قدسيّه انبيا و اوليا مقصود باشد كه مظهر وجه اللّهاند ، آرى ، آنان هياكل توحيد و مظهر آثار و مظهر توحيد و خليفة اللّه و رحمة للعالميناند .
كلام حضرت كه به اينجا رسيد ، كميل عاشق حق از آن مظهر ربّ تقاضاى اشراق ديگر مىكرد ، چون پاسخ « اطف السراج فقد طلع الصبح » « 2 » شنيد ، چراغ انيّت خود و شهود و توجّه و طلب و اراده و اشتياق خويش را به كلّى خاموش و غير خدا ، همه را فراموش كرد كه خورشيد معرفت و صبح حقيقت بر او طالع گرديد و ديجور قلب آن عارف را به نور خويش روشن گردانيد .
آرى ، هنگامى كه عارف به ديده باطن ، آفتاب وجود حق و اشراق اعظم تام فوق التمام الهى را ديد و آن نور ابهر ، انور ، اشد فوق نامتناهى را به چشم قلب مشاهده كرد ، ديگر انوار ضعيف ، وجود خود و وجودات ظلّى فقرى عالم از نظرش به كلّى ناپديد گردد و در مقابل آن خورشيد اعظم انور ، فوق حدّ و نهايت ، شمع وجود محدود خلق و انيّت خود را خاموش سازد .
نظرى كه ديد در خود به صفاى دل خدا را * به خدا دگر نبيند نه خود و نه كدخدا را
بگشاى چشم حيرت كه جمال يار بينى * كه بسوخت برق غيرت پر عقل و هوش ما را
به چراغ عقل كم جوى زبىنشان نشانى * بر آفتاب تابان چه بها بود سها را
هامش
( 1 ) - اسرار التوحيد ، محمد منور .
( 2 ) - چراغ را خاموش نما كه صبح دميد .