مراتب خوف
خوف مراتبى دارد كه در بعضى تفاسير بدان اشاره شده است :
1 - خوف از مقام پروردگار به معنى خوف از مواقف قيامت و حضور در پيشگاه او براى حساب .
2 - خوف از مقام علمى خداوند و مراقبت دائمى او نسبت به همهء انسانها كه اين تفسير ، مناسب چيزى است كه در آيهء 33 سورهء رعد آمده كه مىفرمايد :
أَفَمَنْ هُوَ قَائِمٌ عَلَى كُلّ نَفْسِ بِمَا كَسَبَتْ » « 1 »
آيا كسى كه بر همهء نفوس [ جهانيان ] با آنچه به دست آوردهاند ، مسلّط و حاكم و نگهبان است .
3 - خوف به اين معنا كه ترس از خدا نه به خاطر آتش دوزخ و طمع در نعيم بهشت ، بلكه تنها به خاطر مقام پروردگار و جلال او خائف است .
4 - منظور [ خوف ] از مقام پروردگار مقام عدالت اوست ، چرا كه ذات مقدّس او مايهء خوف نيست ، بلكه خوف از عدالت اوست و خوف از عدالت نيز بازگشت به خوف از اعمال خود انسان مىكند ؛ زيرا كسى كه پاك است از محاسبه چه باك دارد .
مجرمان هنگامى كه از كنار محكمه و دادگاه و زندان مىگذرند ترسانند ، اما براى پاكان فرق نمىكند كه آنجا دادگاه است يا هر مكان ديگر .
البته خوف از پروردگار سرچشمههاى مختلفى دارد :
گاه همان اعمال ناپاك و افكار آلوده است .
گاه مقرّبان ، به خاطر قرب به ذات پاكش ، كمترين ترك اولى و غفلت ، مايهء وحشت آنها است .
و گاه بدون همه اينها ، هنگامى كه تصوّر آن ذات نامحدود و عظمت بىانتها را
هامش
( 1 ) - رعد ( 13 ) : 33 .