هر چند مراتب آن بسيار متفاوت و مرتبهء اعلاى آن جز براى گروه اندكى ، حاصل نمىشود .
امّا خشيت : حالتى است كه به هنگام درك عظمت خداوند و هيبت او و ترس از مهجور ماندن از انوار فيض او ، براى انسان حاصل مىشود و اين حالتى است كه جز براى كسانى كه آگاه به عظمت ذات پاك و مقام كبريايى او هستند و لذّت قرب او را چشيدهاند حاصل نمىگردد ، به خاطر همين در قرآن اين حالت را مخصوص بندگان عالم و آگاه شمرده و مىفرمايد :
إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمآءُ » « 1 »
از بندگان خدا فقط دانشمندان از او مىترسند . » « 2 » آرى ، خوف از حق ، مراقب و ديدهبان قلب است ، كه خائف با اين بال ايمانى متوجّه رضوان الهى است و به وسيلهء آن پرواز مىكند .
خائف ، وعيدهاى الهى را مىبيند و در اعمال از هوا و هوس پرهيز مىنمايد .
كسى كه خدا را بندگى كند بر ميزان خوف ، گمراه نشود و به مقصود برسد ، چگونه نترسد در حالى كه داناى به عاقبت كار خود نيست و نامهء اعمالش را نمىداند سبك است يا سنگين .
خوف اگر خوف واقعى شد ، نفس را مىميراند و خائف بين دو خوف از گذشته و آيندهاش مىباشد ، وقتى كه نفس او از هوسها بميرد ، قلبش حيات پيدا كرده و به استقامت مىرسد و ثبات در آن موجب آمدن رجاى در دل مىشود .
هامش
( 1 ) - فاطر ( 35 ) : 28 .
( 2 ) - مجمع البحرين : واژهء خوف و خشيت .