نظام علّت و معلول نيست و با توحيد افعالى منافات ندارد . پس اعتقاد به تأثيرات شگفت برخى از موجودهاى امكانى تا زمانى كه به فقر ذاتى آنها در همهء مراحل معتقد باشيم ، هرگز آسيبى به اعتقاد توحيدى وارد نمىكند .
الف - عبادت
عبادت غير خدا از مصاديق روشن شرك عملى است ، لازم است نخست مفهوم عبادت و سپس برخى از مصاديق آن ذكر شود .
عبوديّت به معناى اظهار فروتنى و تذلّل است و عبادت در اين معنا رساتر از عبوديّت است ؛ زيرا عبادت يعنى نهايت فروتنى . « 1 » برخى از لغويان عبادت را به معناى خضوع و فروتنى دانستهاند ولى اين مفهوم ، معناى مطابقى آن نيست ، بلكه لازم معناى اصطلاحى است . عرف هرگز عبادت را - كه به فارسى به معناى پرستش است - مترادف با فروتنى نمىداند .
استاد علامه طباطبايى رحمه الله مىگويد : علّت اين كه خضوع معناى مطابقى عبادت نيست آن است كه خضوع لازم است و با لام متعدّى مىشود ، مانند :
إِن نَّشَأْ نُنَزّلْ عَلَيْهِم مّنَ السَّمَآءِ ءَايَةً فَظَلَّتْ أَعْنقُهُمْ لَهَا خضِعِينَ » « 2 »
اگر بخواهيم ، معجزهاى بزرگ از آسمان بر آنان نازل مىكنيم كه فروتنانه و بىاختيار در برابرش گردن نهند .
ولى كلمهء عبادت بدون حرف جر متعدّى است . « 3 » فرقهء وهابيون ، مفهوم إله و معبود را يكى مىدانند و مىگويند : جز خدا را نبايد خواند و جز به او نبايد اميدوار بود و جز از او نبايد طلب يارى كرد ، و در تعريف
هامش
( 1 ) - مفردات ألفاظ القرآن ، راغب اصفهانى : مادهء عبد .
( 2 ) - شعراء ( 26 ) : 4 .
( 3 ) - تفسير الميزان : 1 / 24 ، ذيل آيهء 5 سورهء حمد .