مىآورد . اين بازگشت به فطرت توحيدى را توبه يا انابه ناميدهاند و برخى از علماى فرزانه ، توبه را ترك گناه و پشيمانى از آن و بازگشت به سوى خدا و انابه را دست كشيدن از غير خداوند و بازگشت با تمام وجود و حقيقت به سوى حق تعالى مىدانند و چنانچه با استغفار و تنبّه واقعى همراه گردد از توبه برتر است .
توبهء نصوح
از اين مراد و مطالبى كه گذشت در قرآن مجيد به توبهء نصوح تعبير شده است كه خداوند به مؤمنان در اين باره مىفرمايد :
يأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ تُوبُواْ إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَّصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَن يُكَفّرَ عَنكُمْ سَيَاتِكُمْ وَ يُدْخِلَكُمْ جَنتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهرُ يَوْمَ لَايُخْزِى اللَّهُ النَّبِىَّ وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمنِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَآ أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَ اغْفِرْ لَنَآ إِنَّكَ عَلَى كُلّ شَىْءٍ قَدِيرٌ » « 1 »
اى مؤمنان ! به پيشگاه خدا توبه كنيد ، توبهاى خالص [ كه شما را از بازگشت به گناه بازدارد ] ؛ اميد است پروردگارتان گناهانتان را از شما محو كند و شما را به بهشتهايى كه از زيرِ [ درختانِ ] آن نهرها جارى است ، درآورد ، در آن روزى كه خدا پيامبر و كسانى كه با او ايمان آوردهاند ، خوار نمىكند ، نورشان پيشاپيش آنان و از سوى راستشان شتابان حركت مىكند ، مىگويند : پروردگارا ! نور ما را براى ما كامل كن و ما را بيامرز كه تو بر هر كارى توانايى .
دانشمندان بر پايهء معانى گوناگون نصوح ؛ تفاسير بسيارى براى اين لغت بيان كردهاند . از مجموعهء ديدگاهها به دست مىآيد كه :
توبهء نصوح توبهاى است كه بايد خالص و حقيقى و محكم بوده و به تعبير
پاورقی
( 1 ) - تحريم ( 66 ) : 8 .