اين نكته لازم به يادآورى است كه محكم و متشابه ، به معنى ديگرى در قرآن نيز آمده است :
در آغاز سورهء هود آمده است :
كِتابٌ احْكِمَتْ آياتُهُ » « 1 »
[ اين ] كتابى [ با عظمت ] است كه آياتش [ به صورت حقيقتى واحد ] استوارى واستحكام يافته .
در اين آيه تمام آيات قرآن « محكم » قلمداد شده است ، و منظور از آن ارتباط و بهم پيوستگى آيات قرآن است .
و در سورهء زمر آمده است :
كِتاباً مُتَشابِهاً » « 2 »
كتابى كه [ آياتش در نظم ، زيبايى ، فصاحت ، بلاغت و عمق محتوا ] شبيه يكديگر است .
متشابه در اينجا يعنى از نظر درستى و صحّت و حقيقت همانند يكديگرند .
از آنچه دربارهء محكم و متشابه گفتيم ، معلوم شد كه يك انسان واقعبين و حقيقت جو براى فهم كلمات پروردگار راهى جز اين ندارد كه همهء آيات را در كنار هم بچيند و از آنها حقيقت را دريابد ، و اگر در ظواهر پارهاى از آيات در ابتداى نظر ابهام و پيچيدگى بيابد با توجّه به آيات ديگر آن ابهام و پيچيدگى را بر طرف سازد و به كنه آن برسد ، در حقيقت « آيات محكم » از يك نظر همچون شاهراههاى بزرگ و « آيات متشابه » همانند جادههاى فرعى هستند ، روشن است كه اگر انسان در جادههاى فرعى احياناً سرگردان شود سعى مىكند خود را به نخستين شاهراه
هامش
( 1 ) - هود ( 11 ) : 1 .
( 2 ) - زمر ( 39 ) : 23 .