الْعَقْلُ حِباءٌ مِنَ اللَّهِ وَ الْأَدَبُ كُلْفَةٌ ، فَمَنْ تَكَلَّفَ الْأَدَبَ قَدَرَ عَلَيْهِ وَ مَنْ تَكَلَّفَ الْعَقْلَ لَمْ يَزْدَدْ بِذلِكَ إِلَّا جَهْلًا . « 1 »
خرد بخششى از سوى خداست و ادب با زحمت و تلاش به دست مىآيد ، پس هر كه در راه كسب ادب و تربيت كوشش كند به آن دست يابد و هر كه در راه افزودن خرد ، خود را به سختى اندازد بر نادانيش افزوده شود .
پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله مىفرمايد :
خداوند خرد را از نورى آفريد كه در علم ازلى او اندوخته و نهفته بود و هيچ پيامبرى فرستاده نشده و فرشتهء بارگاه خداوند از آن آگاهى نداشت . « 2 » پس پروردگار در اولين زمان آفرينش آدم عليه السلام نعمت عقل را در برترين جاى كالبد آدمى قرار داد و فرمان هدايت فطرى و حركتى را برعهدهء او گذاشت و با گسترش نسل آدم عقلها گسترده گرديده و از تولّدها ، انديشهها پديد آمده است .
امام على عليه السلام مىفرمايد :
العَقْلُ وِلادَةٌ وَ الْعِلْمُ إِفادَةٌ وَ مُجالَسَةُ الْعُلَماءِ زِيادَةٌ . « 3 »
عقل در سرشت و فطرت و دانش فراگرفتنى است و همنشينى با دانشمندان افزونى است .
عقل و علم مانند دو برادر با ريسمانى به هم بسته شده و از يكديگر دور نمىشوند ؛ زيرا هر دو از جنس نورند كه دو بال پرواز تكامل بشر هستند . در كسب دانش بايد كوشيد ولى اصل آن نورى است كه در ظرف سينهء برخى انسانها گذاشته مىشود و آن توفيق رسيدن به شناخت و عبادت حق را فراهم مىسازد . دانش نور و
هامش
( 1 ) - الكافى : 1 / 23 ، حديث 18 ؛ بحار الأنوار : 75 / 342 ، باب 26 ، ذيل حديث 1 .
( 2 ) - بحار الأنوار : 1 / 107 ، باب 104 ، حديث 3 ؛ معانى الأخبار : 313 ؛ حديث 1 .
( 3 ) - بحار الأنوار : 1 / 160 ، باب 4 ، حديث 39 ؛ أعلام الدين : 171 .