بگو آيا به شما خبر دهم زيانكارترين مردم كيست ؟ !
بلافاصله خود پاسخ مىگويد تا شنونده مدت زيادى در سرگردانى نماند ؛
زيانكارترين مردم كسانى هستند كه كوششهايشان در زندگى دنيا گم و نابوده شده ، با اين حال گمان مىكنند كار نيك انجام مىدهند .
« مسلّماً مفهوم خسران تنها اين نيست كه انسان منافعى را از دست بدهد ، بلكه خسران واقعى آن است كه اصل سرمايه را نيز از كف دهد ، چه سرمايهاى بالاتر از عقل و هوش و نيروهاى خداداد و عمر و جوانى و سلامت است ، همينها كه محصولش اعمال انسان است و عمل ما تبلورى از نيروها و قدرتهاى ما است .
هنگامى كه اين نيروها تبديل به اعمال ويرانگر يا بيهودهاى شود ، گويى همهنابود شدهاند ، درست مانند اين است كه انسان سرمايهء عظيمى همراه خود به بازار ببرد ، اما در وسط راه آن را گم كند و دست خالى برگردد .
البته در صورتى كه انسان بداند سرمايهء خويش را از دست داده گرچه خسران كرده ، اما خسران خطرناكى نيست ، چرا كه اين زيان درسهائى براى آينده به او مىآموزد كه گاهى اين درسها برابر آن سرمايه يا بيشتر از آن است ، و به اين ترتيب در واقع چيزى را از دست نداده است .
اما زيان واقعى و خسران بالاتر آن جاست كه انسان سرمايههاى مادى و معنوى خويش را در يك مسير غلط و انحرافى از دست دهد ، و گمان كند كار خوبى كرده است ، نه از اين كوششها نتيجهاى برده ، نه از زيانش درسى آموخته ، و نه از تكرار اين كار در امان است .
جالب اين كه در اين جا تعبير « اخسرين اعمالا » شده در حالى كه بايد « اخسرين عملا » باشد ، اين تعبير ممكن است اشاره به اين باشد كه آنها فقط در يك بازار عمل گرفتار خسران و زيان نشدهاند ، بلكه جهل مركّب اين بيچارگان سبب خسران در همه برنامههاى زندگى و تمام اعمال و كارهايشان شده است .
تفسير و شرح صحيفه سجاديه (فارسى) — صفحة 282
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٢٨٢