قرآن مجيد اين توفيق را يك گردنه مىداند و انسان ناسپاس از آن گردنهء مهم بالا نرفته است ؛ پس با داشتن آن همه وسايل سعادت ، راه نجات را نپيموده است كه خداوند او را مورد ملامت و سرزنش قرار مىدهد و مىفرمايد :
فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ * وَ مَآ أَدْرَيكَ مَا الْعَقَبَةُ * فَكُّ رَقَبَةٍ * أَوْ إِطْعمٌ فِى يَوْمٍ ذِى مَسْغَبَةٍ * يَتِيًما ذَا مَقْرَبَةٍ * أَوْ مِسْكِينًا ذَا مَتْرَبَةٍ » « 1 »
پس شتابان و با شدت به آن گردنهء سخت وارد نشد ؛ * و تو چه مىدانى آن گردنهء سخت چيست ؟ * آزاد كردن برده ، * يا طعام دادن در روز گرسنگى و قحطى ، * به يتيمى خويشاوند ، * يا مستمندى خاكنشين .
به اين ترتيب اين گردنهء سخت گذر را كه انسانهاى ناسپاس هرگز خود را براى گذشتن از آن آماده نكردهاند ، مجموعهاى از اعمال خير بر محور خدمت به خلق و كمك به ضعيفان و ناتوانها ، دور مىزند .
گذشتن از اين گردنه با توجه به علاقهء شديدى كه بيشتر مردم به مال و ثروت دارند كار آسانى نيست . اين آزمايش به لطف الهى و با استمداد از ايمان و اخلاص به انجام مىرسد .
عقبه چيست ؟
بعضى عقبه را « هواى نفس » تفسير كردهاند كه جهاد با آن را جهاد اكبر ناميدهاند .
« هواى نفس » گردنهء اصلى عبور انسان از درّه حيوانى به مقام روحانى است .
بعضى از مفسّران گفتهاند :
عقبه ، گردنه سختى در قيامت است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در اين باره فرموده است :
پيش روى شما گردنهء صعب العبورى است كه سنگين باران از آن نمىگذرند
هامش
( 1 ) - بلد ( 90 ) : 11 - 16 .