داشته باشد قلب سليم دارد ؛ زيرا پاك و سالم بودن دل از هواجس نفسانى ، نيّت را در همه كارها براى خدا خالص مىگرداند . « 1 » امام صادق عليه السلام مىفرمايد :
إِعْرابُ الْقُلُوبِ عَلى أَرْبَعَةِ أَنْواعٍ : رَفْعٍ وَ فَتْحٍ وَ خَفْضٍ وَ وَقْفٍ ، فَرَفْعُ الْقَلْبِ فى ذِكْرِ اللَّهِ وَ فَتْحُ الْقَلْبِ فى الرِّضا عَنِ اللَّهِ ، وَ خَفْضُ الْقَلْبِ في الْاشْتِغالِ بِغَيْرِ اللَّهِ ، وَ وَقْفُ الْقَلْبِ فِى الغَفْلَةِ عَنِ اللَّهِ . « 2 »
حركات دلها چهار نوع است : رفع و فتح و جرّ و وقف . رفع دل ياد خداست ، فتح دل خشنودى از خداست ، جرّ دل پرداختن به غير خداست و وقف دل غفلت از خداست .
در حديث قدسى آمده است :
هر گاه به دل بندهام سر زنم و ببينم كه ياد من بر آن چيره گشته است ، اداره و تربيت او را خود به عهده گيرم و همنشين و همسخن و همدم او شوم . « 3 » اين حديث ترجمان ديگرى از آيه اطمينان قلب است كه خداوند مىفرمايد :
الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ » « 4 »
[ بازگشتگان به سوى خدا ] كسانى [ هستند ] كه ايمان آوردند و دلهايشان به ياد خدا آرام مىگيرد ، آگاه باشيد ! دلها فقط به ياد خدا آرام مىگيرد .
منظور آن است كه با تمام قلب متوجه او و عظمتش و آگاهيش و حاضر و ناظر بودنش گردد و اين توجه مبدأ حركت و فعاليت در وجود او به سوى جهاد و تلاش و
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار : 67 / 239 ، باب 54 ، حديث 7 .
( 2 ) - بحار الأنوار : 67 / 55 ، باب 44 ، حديث 25 ؛ مستدرك الوسائل : 12 / 169 ، باب 101 ، حديث 13799 .
( 3 ) - بحار الأنوار : 90 / 162 ، باب 1 ، ذيل حديث 42 ؛ عدة الدّاعى : 249 .
( 4 ) - رعد ( 13 ) : 28 .