معناى عام امانت
امانتى كه بر تمام كاينات عرضه شده و در آن ميان تنها انسان بوده كه آن را عهده دار گرديده ، اعم از جهات خصوصى و عمومىاى است كه مردم در برابر احكام الهى دارند . اما موضوع عرضه يك امر تكوينى و فطرى است كه عاقل و غيرعاقل ، جاندار و بىجان ، مخاطب به تبليغ و غير آن همه در برابرآن قرار گرفتند .
در اين جا كه قرآن سخن از اين گونه فطرت به ميان مىآورد ، تمام موجودات را در برابر فطرت انسانى مقايسه مىكند ، آنگاه مىفهميم چه امتيازى بشر با پذيرفتن اين امانت پيدا كرده و تمام عواقب آن را نيز بر ذمّه گرفته است . كشيدن بار چنين امانتى يعنى تحمّل عواقب آن نيز .
پس انسان ، بسيار تجاوزكار و نادان است . انسان گاهى با علم به حدود تكاليف قدم به خطا بر مىدارد كه در اين صورت بسيار تجاوزكار است ، و گاهى هم ندانسته اشتباهى مىكند ، در اين صورت به عنوان نادان بودن مذمّت مىگردد چه او مىتوانست براى رفع جهل خود از فروغ عقل مدد بگيرد ولى نگرفت . جز موجود صاحب عقل ، كدام موجودى به تعدّى و جهل موصوف مىتواند گشت ؟ غير عاقل كه حدودى نمىشناسد . تنها كسى را ظالم و جاهل مىناميم كه دادگر و دانا نيز دربارهاش اطلاق كنيم .
اين فطرت كه ويژهء انسانهاست در جاى ديگر قرآن به زبان تكريم ياد شده و انسان را برتر از بسيارى از مخلوقات و دارندهء زمام كاينات معرّفى كرده است :
وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا » « 1 »
به يقين فرزندان آدم را كرامت داديم ، و آنان را در خشكى و دريا [ بر
هامش
( 1 ) - اسراء ( 17 ) : 70 .