به بوى عشق دائم باش زنده * حقيقت باش هم سلطان و بنده
( عطار نيشابورى )
مذمّت هواى نفس در قرآن و روايات
خداوند تبارك و تعالى در مذمّت اتّباع نفس و هواى آن فرمايد :
وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ » « 1 »
[ و گفتيم : ] اى داود ! همانا تو را در زمين جانشين [ و نمايندهء خود ] قرار داديم ؛ پس ميان مردم به حق داورى كن و از هواى نفس پيروى مكن كه تو را از راه خدا منحرف مىكند . بىترديد كسانى كه از راه خدا منحرف مىشوند ، چون روز حساب را فراموش كردهاند ، عذابى سخت دارند .
و در آيهء ديگر فرمايد :
وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ » « 2 »
پس اگر پاسخ تو را ندادند بدان كه فقط از هواهاى نفسانى خود پيروى مىكنند و گمراهتر از كسى كه بدون هدايتى از سوى خدا از هواهاى نفسانى خود پيروى كند ، كيست ؟ مسلماً خدا مردم ستمكار را هدايت نمىكند .
در « كافى » سند به حضرت باقر عليه السلام رساند كه :
قالَ رسولُ اللّه صلى الله عليه و آله : يَقُولُ اللّهُ : وَعِزَّتى وَجَلالى وَعَظَمَتى وَكِبْريائى وَنُورى وَعُلُوّى وَارتِفاعِ مَكانى لا يُؤْثِرُ عَبْدٌ هَواهُ عَلى هَواىَ إلّاشَتَتُّ عَلَيْهِ أمْرَهُ ، وَلَبَّسْتُ عَلَيْهِ دُنْياهُ ، وَشَغَلْتُ قَلْبَهُ بِها ، وَلَمْ اؤْتِهِ مِنْها إلّامَا
هامش
( 1 ) - ص ( 38 ) : 26 .
( 2 ) - قصص ( 28 ) : 50 .