پيامبران و اوصيا گرد آنهايند ، و هر كه را خدا خواهد به خود نزديك سازد بدآنها بالايش برد ، چنان كه فرمانها و احكام شاهان و آثار سلطنت و عظمت آنان از تخت و كرسى آنهاست و مقرّبان آستان و خاصّان آنها به گرد آنها چرخند ، و نيز چون آن دو بزرگترين آفريدهء جسمانيند و انوار عجيب و آثار غريبهء مخصوص به خود دارند دلالتشان بر وجود خدا و علم و قدرت و حكمتش بيش از اجسام ديگر است و از اين رو مخصوص بدين نام شدند ، و حاملانشان در دنيا گروهى فرشتهاند و در آخرت يا فرشتههايند يا انبياى اولواالعزم و اوصياى برگزيده چنان كه دانستى ، و بسا مقصود از حمل در آخرت اين باشد كه در قيامت ، عرش بديشان بر پاست و اينان حكّام و نزديكان به آنند .
2 - علم و دانش . چنان كه در بسيارى از اخبار بدان تفسير شدند ، چون منشأ ظهور خدا بر خلقش دانش و شناسايى است و آن وسيلهء تجلّى خداست بر عباد ، و گويى عرش و كرسى باشند و حامل آن پيغمبر و ائمه اند كه خزّان علم اويند در آسمان و زمينش ، خصوص آنچه مربوط به شناخت اوست .
3 - حقيقتى محيط به همهء آفريدههاى او چنان كه صدوق فرموده و از برخى اخبار استفاده مىشود ؛ زيرا هر چه در زمين و فراز آنهاست آيات وجود خدا و نشانههاى قدرت اويند و آثار وجود و فيض حكمت آن حضرت ، پس همهء آفريدهها عرش عظمت و جلال او هستند و وسيلهء تجلّى صفات كمالش بر عارفان . و اين معنايى است كه به خاطرم رسيد در قول معصوم :
وَارْتَفَعَ فَوْقَ كُلِّ مَنْظَرٍ .
و او بالاتر از هر ديدگاهى است . » « 1 » 4 - هر يك از اوصاف كمال و جلالش عرش اوست ؛ زيرا قرارگاه عظمت و جلال
هامش
( 1 ) - بحار الأنوار : 55 / 37 ، باب 4 ، ذيل حديث 61 .