[
مراحل تكميل نفوس
] اين قبيل از بيداران درك مىكنند كه سه امر مهم مقابل آنها قرار دارد و اگر آنى از آن غفلت ورزند چه بسا به خسران عظيم مبتلا گردند :
اول آن كه : بايد از جائى كه قرار دارند شروع به حركت نموده و مقرّ احكام عادات و موطن سرگرمى به لوازم طبيعت و لذّات فانى جسمانى را ترك كرده و از نواحى ملازمت به اوامر و نواهى ، به اوامر و نواهى كتاب وسنّت در جميع حالات چه به حسب قول و چه به اعتبار عمل و فعل سر تسليم فرود آورند و آنى غفلت را جايز ندانند . اين امر به مقام اسلام تعلّق دارد و اوّل مقام اسلام ، ملازمت به اوامر و نواهى شرع است .
مرحلهء دوّم : بايد نفس به حسب باطن ، داخل در مقام غربت شود ، از باب جدايى نفس از مقارّ احكام عادات به واسطهء كسب مَلَكات روحانيّه و اخلاق ملكوتيّه . اين امر به مقام ايمان تعلّق دارد .
مرحلهء سوّم : تعلّق به مقام احسان دارد ، از اين باب كه نفس به حسب سرّ وجودى از ناحيهء فناى از احكام حجب قيود عارض بر روح به واسطهء تلبّس نفس به احكام مراتب تنزّلات و قبول قيود لازم احكام طبيعت و مواطن متنزلّه و تأثّر از مراتب تنزّلات و قبول تكثّرات لازم تنزّل و دخول در باب مشاهدهء جاذب به عين توحيد ، چه آن كه نفس از طريق فنا از كثرت اغيار ، به مقام مشاهدهء عين وحدت نايل شود .
بايد توجّه داشت كه : احسان دارى مراتب است ، چون نفس بعد از تنبّه ، ازمقام طبع و عالم حيوان عبور نموده و به حسب ترقّى و تكامل در مراتب عالم معنى سير مىكند ، لذا كتاب تكوين مانند كتاب تشريع داراى هفت بطن است ؛ ظاهر آن عالم طبع و منازل بعد از طبعْ بواطن وجود به شمار مىروند .
لِأنَّ لِلنَّفْسِ مِنْ حيْثُ قُوَّتِهَا الْعامِلَةِ فى ضَبْطِ الْامورِ الدُّنياوِيَّةِ بَطْناً أوَّلًا ،