و رضايت و بهشت عنبر سرشت است و بين اين مبدأ و منتهاست كه بايد منازل عقايد صحيحه و اخلاق حسنه و اعمال صالحه را سير كند و به قول عرفا : منازل بدايات و ابواب و معاملات و نهايات را طى نمايد .
تكميل نفوس و تزكيهء ارواح و عقول از شوائب و نوائب شيطانى همچون الحاد و شرك و شكّ و ترديد و ريب جز از اين راه ميسّر نيست و هر كس تكميل و تصفيهء نفوس را جز از اين طريق ادّعا كند سخنى به غايت جاهلانه گفته و تيرى در تاريكى رها كرده است .
لَاإِلهَ إِلَّا هُوَ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ » « 1 »
منزّه و پاك است از آنچه شريك او قرار مىدهند .
[
تكميل نفوس و تزكيهء ارواح در كلام سعيد فرغانى
] سعيد فرغانى در تكميل نفوس و مراحل آن مىگويد :
« انسان بعد از تنزّل از مقام واحديّت و مرتبهء اعيان ثابته و طىّ منازل عقول طوليّه و درجات برزخيّه و وقوع در عالم عناصر و تعيّن به صورت مزاجى و عبور از درجات نباتى و حيوانى ، قبل از ورود در عالم انسانى ، حيوانى است بالفعل و انسانى است بالقوّه و محجوب از فطرت ذَرّيّه و وجود مثالى جسمانى و نيز محجوب است از وجود روحانى عقلانى به مقتضاى دورى از فطرت تابناك خويش .
نفس به حكم احكام تعويقات و خاصيّت تنزّلات و تطويرات « 2 » و غلبهء احكام و خواصّ طبيعت و انغمار « 3 » در اوصاف و لوازم عادات جسمانى ، از اصل فطرت
هامش
( 1 ) - توبه ( 9 ) : 31 .
( 2 ) - تطوير : تكامل تدريجى .
( 3 ) - انغمار : فرو رفتن .