روزهاى سرنوشت ساز در جنگهاى صليبى (فارسى) — صفحة 106
3 . پاكسازى بيتالمقدس مسلمانانى كه كشتار بيتالمقدس را به چشم ديده بودند در جاى جاى سرزمينهاى اسلامى ، به تشويق مردم براى جهاد پرداختند و آنها را وادار به قيام مىكردند ؛ و شاعران همه جا به توصيف فجايع به بار آمده پرداختند . قاهره ، دمشق و بغداد پاسخ مثبت دادند . چشمها يكى پس از ديگرى از خواب غفلت بيدار شد و بحث بر سر بهترين راه ممكن براى توقف اين تهاجم آغاز گرديد . « 1 » ( 1 ) . در اين زمينه در همان مأخذ پيشين ( كامل ابن اثير ) آمده است كه عكس العملهاى اوليه آغاز شد و مىرفت كه شكل يك نيروى بزرگ و سازمانيافتهء مستمر را به خود بگيرد . از آن جمله چنين مىخوانيم : مسلمانان آماده رزم در ماه رمضان به همراه قاضى ابوسعيد هروى از شام وارد بغداد شدند . آنان در محل ديوان سخنانى بر زبان آوردند كه چشمها را گرياند و دلها را به درد آورد . آنان در روز جمعه در مسجد جامع برخاستند و فرياد دادخواهى برآوردند و خود گريستند و مردم را گرياندند و آنچه را كه در مسجدالاقصى بر سر مسلمانان آمده بود ، از كشتار مردان و اسارت زنان و كودكان و غارت اموال ، يادآور شدند . از جمله ابوالمظفر ابيوردى در قصيدهاى بلند چنين گفته است : مرجنا دماء بالدموع السواجم * فلم يبق منا عرصة للمحارم وشر صلاح المرء دمع يفيضه * اذا الحرب شبت نارها بالصوارم وكيف تنام العين ملء جفونها * على هفوات اشقطت كل نائم واخوانكم بالشام يضحى مقيلهم * ظهور المذاكى او بطون القشاعم تسومهم الروم الهوان وانتم * تجرون ذيل النحفض فعل المسالم و تلك حروب من يغب عن غمارها * ليسلم يقرع بعدها سن نادم اترضى صناديد الاعاريب بالأذى * يفضى على ذل كماة الاعاجم دعوناكم والحرب ترنوملحة * الينا بألحاظ النسور القشاعم ترامت فينا غارة عربية * تطيل عليها الروم عض الاباهم « عمادالدين زنگى و نورالدين زنگى » در موصل نخستين كسانى بودند كه خطر را احساس كردند و فرماندهى جهاد و يك پارچهسازى نيروهاى اسلامى و زدودن تفرقه را كه موجب كاهش توان رزمى مسلمانان گشته بود ، به عهده گرفتند . صلاحالدين ايوبى نيز همين راه را در پيش گرفت . كشتار بيتالمقدس تأثير عميقى بر همهء جهان اسلام گذاشت . شمار دقيق كشتهها معلوم نيست ولى اين قدر مىدانيم كه شهر مقدس قدس خالى از سكنه شد . برخى از مسلمانان كه پذيرفته بودند فرنگيان عامل جديدى در اوضاع پيچيدهء آن روز به شمار مىروند بر كار جهاد پا مىفشردند تا آنكه توانستند فرنگيان را عقب برانند . به اين