انديشه هاى اسلامى در بستر تاريخ (فارسى) — صفحة 43

شخص است . اين دو شرط يا دو جزء العلّة ، يكى « تقوا » به مفهوم عميق و وسيع آن است كه از آن به « ملكه عدالت » نيز تعبير مىشود . تحصيل اين شرط موجب طهارت روح ، تلطيف ذهن و صفا و صيقل باطن مىگردد و نورانيتى به عالم دينى مىدهد كه قابليت درك و فهم مفاهيم بلند و قدسى قرآن و روايات را مىيابد و سلامت عقل و صيانت نفس او را - كه در فهم متون قدسى نقش بسزايى دارد - تضمين مىكند . « 1 » ديگرى ، « علم » يا علوم لازم و مؤثر در فهم متون دينى است . اين علم يا علوم ، مجموعه دانش‌ها و آگاهىهاى پيشينى و پسينى است كه ما از آن به « شرايط و قواعد خاص فهم متون دينى » تعبير مىكنيم و تحصيل آنها موجب مىشود تا فرد با شيوهء اجتهاد روشمند و ارجاع فروع به اصول آشنايى لازم را پيدا كند و از ادلهء اجتهادى يعنى كتاب ، سنت ، اجماع و عقل ، درست استفاده كرده و در طريق استنباط احكام به كار گيرد . مهم‌ترين اين شرايط و قواعد ، عبارت است از : 1 - آگاهى از قواعد دستور زبان عرب و علوم ادبى از صرف ، نحو ، لغت ، معانى ، بيان و . . . به مقدارى كه او را بر فهم قرآن و روايات توانا كند . 2 - انس و آشنايى با محاورات عُرفى و شيوهء بيانى متعارف ميان مردم . 3 - آگاهى لازم از علوم عقلى و استدلالى به ويژه منطق و كلام ، تا شيوه استدلال و نحوه رسيدن به نتايج از راه مقدمات و نتايجى كه اين مقدمات به آن منتهى مىشود را بداند و آن را در اثبات احكام به ويژه آنجا كه در قلمرو حكم عقل است به كار گيرد .