تخطي إلى المحتوى الرئيسي

انديشه هاى اسلامى در بستر تاريخ (فارسى) — صفحة 36

مساهمون:

ص٣٦

او را به سخن گفتن وادارد ! به همين دليل فهم دين ، صد در صد به پيش‌فرض‌ها و آگاهىهاى برون دينى مفسر متون برمىگردد و در ارتباط كامل با علوم ديگر است ؛ و ادعاهاى ديگر از اين قبيل . « 1 » گرچه در اينجا و در حجم يك درس نمىتوان همه جهات نظريه مزبور را طرح و مورد نقد و بررسى قرار داد ، « 2 » ولى درباره دو مسئله مهم مربوط به معرفت دينى يعنى امكان يا عدم امكان شناخت دين و راههاى شناخت دين سخن خواهيم گفت . پيش از هر چيز بايد به ريشه و پيشينه اين‌گونه مباحث اشاره‌اى كوتاه بشود ، و اينكه اين گونه ادعاها دربارهء معرفت دينى از كجا ناشى مىشود ؟ اين‌گونه تفسير دين و فهم متون دينى ، رهاورد تفسير هرمنوتيكى « 3 » از دين بوده و براساس نظريه « پلوراليسم قرايى » ( تكثر قرائت دينى ) و مشروع دانستن هر نوع برداشت و قرائت از دين و ضابطه‌مند نبودن فهم دين مىباشد و نوع افراطى و پيشرفته هرمنوتيك فلسفى مىباشد كه توسط برخى پژوهشگران غربى نظير شلاير ماخر ، گادامر ، پوپر و ريكور مطرح شده و از آن براى تفسير متون مقدس مسيحى ( انا جيل اربعه و . . . ) كه متونى دست نوشته ، غير وحيانى ( مراد وحى به آن معنايى كه ما درباره قرآن قائليم ) و تحريف شده است ، استفاده كرده‌اند و در واقع راه نجاتى براى جلوگيرى از افول و مرگ تدريجى كتاب مقدس آنان است كه نه پيام روشنى دارد و نه از اعتبار وحيانى - آن‌گونه كه قرآن كريم دارا است - برخوردار است .

هامش
( 1 ) - اين ادعاها ، گوشه‌هايى از سخنان صاحبان نظريه قبض و بسط تئوريك در كتب و مقالات‌شان است . ر . ك . قبض و بسط تئوريك شريعت ، عبدالكريم سروش ؛ هرمنوتيك ، كتاب و سنت ، محمد مجتهد شبسترى .
( 2 ) - پاسخ‌هاى مفصل‌تر به اين‌گونه دعاوى را به خواست خدا در كتاب « دين پژوهى » كه در دست تدوين بوده و به‌زودىبه چاپ خواهد رسيد ، خواهيم داد .
( 3 ) - واژه هرمنوتيك " " از فعل يونانى " " به معناى تفسير ، تبيين و فهم است . پيشينه تاريخى آن به عصر يونان باستان مىرسد . ولى طرح نوين آن در قرن هفدهم ميلادى توسط فردريش شلايرماخر ( 1768 - 1834 ) و همفكران ديگر او بنيان نهاده شد . البته توجه شود كه نه هرمنوتيك در غرب منحصراً به همين معنايى است كه مطرح گرديد چون معانى ديگرى دارد كه با معناى مزبور متفاوت است و نه در اسلام همه نوع آن ناديده گرفته شده است ؛ زيرا در اسلام نوعى هرمنوتيك خاصى براى تفسير متون وجود دارد كه بيان خواهد شد . براى تحقيق بيشتر درباره هرمنوتيك و نقد و بررسى آن از جمله ر . ك . فصلنامه كتاب نقد ، شماره 5 - 6 ويژه هرمنوتيك ؛ فصلنامه قبسات ، شماره 17 ، ويژه هرمنوتيك دينى .