پس از وفات رسول خدا ( ص ) و انحرافى كه در امر خلافت رخ داد ، امام على ( ع ) اقدامات خود را در دو جهت سامان داد : 1 - تبيين اسلام ناب و ابطال تحريف‌هايى كه در دين ايجاد مىشد . با غصب خلافت ، مرجعيت دينى امام نيز مسكوت گذاشته شد . كم كم افرادى به عنوان عالم و مفسر و فقيه به جامعه معرفى شدند و به طور رسمى وظيفهء تبيين و تفسير دين به آنها واگذار شد و حال آن كه صلاحيّت نداشتند . امام على ( ع ) در دوران خلفا با همهء محدوديتى كه داشت ، سعى در تبيين دين و نفى تحريف‌ها داشت و حاكمان نيز گاهى از سر ناچارى براى تبيين دين به امام متوسل مىشدند . در دوران كوتاه خلافت خويش نيز امام از هر فرصتى براى تبيين اسلام ناب و نفى تحريف‌ها از معارف و احكام قرآن بهره برد و خطبه‌هاى پر محتواى امام ناظر به اين تلاش گستردهء آن حضرت است . 2 - معرفى خود به عنوان تنها كسى كه صلاحيت تصدّى حكومت را دارد . در اين زمينه نيز امام هر چه توانست ، كوتاهى نكرد و در مواقف متعدد صلاحيت منحصر به فرد خود را براى تصدى حكومت اسلامى بيان كرد . بهترين نمونهء اقدامات آن حضرت در اين زمينه ، قسم دادن‌هاى ايشان و اقرار گرفتن از مخاطبان در دوران خلفاست . « 1 » امام على ( ع ) در طول دوران خلفا به انجام اين دو وظيفه همت گماشت تا اين كه بعد از كشته شدن خليفهء سوم ، جامعهء بيزار از ظلم و ستم و بىعدالتى ، به امام رو آورد و ايشان حجت را بر خود تمام ديد و خلافت را به عهده گرفت . متأسفانه انحرافات بعد از پيامبر ( ص ) ، چنان در عمق روح افراد و لايه‌هاى زيرين اجتماع نفوذ كرده بود و عموم مردم چنان به روش‌هاى غير اسلامى خو گرفته بودند و ذائقه‌ها چنان انحراف يافته بود كه روش عادلانه امام على ( ع ) را هضم نمىكرد و حلاوت قسط و عدل امام در كام‌ها تلخ مىنمود . دشمنان نيز دسيسه‌ها كردند به طورى كه حكومت امام ديرى نينجاميد و با شهادت