خدمات ايرانيان به زبان عربى كمتر از خود عربها نيست . ايرانيان به انگيزهء مقدس دينى به خدمت زبان عربى اهتمام ورزيدند و حتى گهگاه به آن بيش از زبان فارسى توجه نمودند . ايرانيان زبان عربى را زبان بين‌المللى اسلام و زبان قرآن مىدانستند نه زبان قوم عرب ؛ لذا با شور و نشاط و بدون تعصب ، به فراگيرى و بسط و نشر اين زبان پرداختند . علوم ادبى عربى از دستور زبان عربى يعنى « نحو » آغاز مىشود و همهء مورخين اتفاق نظر دارند كه مبتكر علم نحو اميرالمؤمنين على ( ع ) بوده است . حضرت على ( ع ) به ابوالاسود دوئلى كه مردى شيعى و با استعداد بوده ، اصول نحو را آموخت و دستور داد بر اين اساس تأمّل كند و بر آن بيفزايد و ابوالأسود چنين كرد و گويند اصمعي عرب و ابو عبيدهء ايرانى دو اديب معروف شاگردان عطاء پسر ابو الأسود بوده‌اند « 1 » . با وجود آنكه در زمان امويان به ايرانيان اعتنايى نمىگرديد . آنان را عجم مىخواندند و حقير مىپنداشتند ، امّا اين مسئله ايرانيان را چندان از زبان عربى و يادگيرى و توسعه آن دل آزرده نساخت . ايرانيان به علوم دينى و ادبيات و شعر روى آوردند و چون زبان عربى را براى فهم قرآن و حديث ضرورى مىدانستند ، پيوسته به يكديگر توصيه مىكردند كه نحو را بياموزند . در صرف و نحو ، لغت و شعر عربى برجستگان بسيارى پيدا شدند كه با همّت و تأليفاتشان زبان عربى را زنده كردند . شهيد مطهرى عده‌اى از دانشمندان معروف ايرانى را كه خدمات زيادى به زبان عربى كرده‌اند به شرح زير نام مىبرد : يونس بن حبيب ( 183 ه . ) ، ابوعبيدة معمّر بن المثنى ( 210 ه . ) ، سعدان بن قنبر ( سيبويه ) متوفى 180 ه . ، سعيد بن مسعده ( اخفش ، 221 ، هجرى ) على بن حمزهء كسايى و الفراء ( 200 ه . )