محمّد بن قاسم انبارى ، ابواسحاق ابراهيم بن محمّد بن سهل ( متوفى 310 ه . ) ، سجستانى ، ابن سكّيت ، ابوبكر بن الخياط سمرقندى و شمار بسيار ديگر از اديبان فرهيخته ايرانى كه تأليفات مهمّى در زبان و ادبيات عرب داشتهاند « 1 » . در كنار دانشمندان بزرگى چون الكسائى ، سيبويه و الفراء كه همگى ايرانى بودند و تأثير آنها و تأليفاتشان بر ادبيات عرب پوشيده نيست ، بايد از ابن قتيبه ( متوفى 276 ) ياد نمود ؛ يك ايرانى پر توان در لغتشناسى و تاريخ ادب و تاريخ عمومى كه از آثار او مىتوان به « عيون الأخبار » ، « كتاب المعارف » « ادب الكاتب » و . . . اشاره كرد . « 2 » دربارهء نقش ايران در توسعه ادبيات عرب همين بس كه معروفترين و پرآوازهترين شعراى ايران زمين ( از جمله حافظ ، سعدى ، مولوى و . . . ) بسيارى از اشعار خود را به زبان عربى سروده و بزرگترين خدمات را به اين زبان ارائه كردهاند .
تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — صفحة 92
مساهمون: عبدالحسين برهانيان
ص٩٢
حركت علمى و فرهنگى به ترتيبى كه در درسهاى گذشته بيان شد ، با ظهور اسلام در شبه جزيره و گسترش آن به ديگر مناطق عالم آغاز شد و اكثريت آثار اسلامى چه در رشتههاى تجربى و چه علوم اسلامى به همت دانشمندان و علماى مسلمان ايرانى به وجود آمد .
نقش و جايگاه ايرانيان در رونق و توسعه علوم اسلامى به حدى است كه « اگر از علومى كه عموماً به اسم عرب معروف است اعم از تفسير ، حديث ، الهيات ، فلسفه ، طب ، لغت ، تراجم احوال و حتى صرف و نحو زبان عربى ، آنچه را كه ايرانيان در اين مباحث نوشتهاند جدا كنيد بهترين قسمت آن علوم از بين مىرود . » « 3 »
مسلمانان علوم خويش را از تحقيق و جست و جو در معانى و مفاهيم آيات قرآن و سپس حديث آغاز كردند . جرجى زيدان دربارهء احترام مسلمانان به كلام اللَّه مجيد مىنويسد :
هامش
( 1 ) . ر . ك . مجموعهء آثار ج 14 ، ص 449 - 446 .
( 2 ) . ج . ا . عبدالجليل ، پيشين ، ص 147 .
( 3 ) . مرتضى مطهرى ، پيشين ، ص 391 .