تاريخ اسلام و ايران (فارسى) — صفحة 75

خلافت اموى آغاز شد ، اما نهضت ترجمه آگاهانه‌اى كه آثار تاريخى ، اجتماعى و فرهنگى عميق و دامنه‌دارى از خود بر جاى نهاد ، در عصر خلافت عباسى شكل گرفت . ترجمه متون و كتب ملل و اقوام ديگر در عصر منصور ( دومين خليفه عباسى ) اوج مىگيرد . در اين ميان خاندانهاى دانش دوست ايرانى بيشترين نقش را در ترجمه كتابها ايفا مىكنند كه از جمله آنها مىتوان به آل نوبخت اشاره داشت . خاندان برمكى نيز در تشجيع هارون به ترجمه متون بسيار كوشيدند . در عصر مأمون با رونق يافتن « بيت الحكمه » - به عنوان مركز ترجمه و نگهدارى كتابها « 1 » - انتقال علوم روند سريعترى مىيابند . « 2 » يكى از اساتيد بزرگ دانشگاه اسپانيا مىنويسد : در آن دوران بغداد و ايران به عنوان دو كانون تفكرات در جهان مطرح بوده‌اند . در نهضت ترجمه‌اى كه در آن زمان پديد آمد آثار بسيارى به عربى ترجمه شد و در اين زمينه ايرانىها موفق شدند تأثير عميقى بر علوم تجربى بگذارند . « 3 » او همچنين اشاره مىكند كه بيشترين علومى كه به غرب منتقل شده‌اند ، ريشهء ايرانى داشته‌اند امّا چون به زبان عربى و از عربى به لاتين ترجمه شده‌اند چنين نمايانده شده كه اين علوم غربىاند . بيت الحكمة يك مؤسسهء علمى ترجمه و تأليف كتب بود كه دانشمندان مسلمان در آن به ترجمهء آثار فلسفى ، ادبى ، اخلاقى ، تاريخ ، هيئت و منطق مشغول بودند . نقش دانشمندان ايرانى در اين مؤسسه علمى بسيار برجسته و روشن است . خاندان نوبخت و دو فرزند خالد ( موسى و يوسف ) و على تميمى و حسن بن سهل كتابهاى نجوم و هيئت را ترجمه كردند . زيج شهريار كه از مهمترين كتابهاى علمى دورهء ساسانى است توسط على تميمى به عربى درآمد « 4 » . عبداللَّه مقفع ، كه مترجم نخستين كتاب منطق از فارسى به عربى بود ، كتابهاى ديگر فارسى را نيز به عربى ترجمه كرد .