ايرانيان اصلىترين نقش را در تشكيل ديوانها و سازمان ادارى مسلمانان به خصوص در عهد خلافت عباسى به عهده داشتند . ايرانيان پيش از اسلام به واسطه بهره‌مندى از تمدن درخشان خويش ، داراى سازمان ادارى منظمى بودند كه بدون اغراق در مشرق زمين بلكه تمام جهان متمدن قديم كم نظير بود . « 1 » اين سازمان كشوردارى قدرتمند ايرانيان مبتنى بر ديوانهايى بود كه بخشهاى گوناگون جامعه را اداره مىكردند . ايرانيان اين تجربه ادارى را پس از اسلام آوردن ، به شبكه ادارى مسلمانان راه دادند و براى نخستين بار به همت ايرانيان در عهد خليفه دوم ديوانى جهت نظارت بر امور مالى و عوايد و ماليات تأسيس شد . در تشكيلات ادارى خلفا ديوان عنوان اداره كل محاسبات را داشت كه به مرور توسعه يافته و بر جميع ادارات و دفاتر تعميم يافت . « 2 » استاد مطهرى مىنويسد : مسلمين نظامات ادارى خود را از ايران اقتباس كردند . دفاتر و دواوين دستگاه خلافت به سبك دفاتر و دواوين قديمى ايران تنظيم مىشد و احياناً زبان ادارى و دفترى آنان به زبان فارسى بود . بعدها خود ايرانيان مسلمان ترجيح دادند آن را به عربى برگردانند . « 3 » سازماندهى ادارى ايرانيان در ادارهء امور خلفاى عباسى بسيار نمود پيدا كرد و ديوانهاى بسيارى به همت وزيران و مديران ايرانى پديد آمد كه اساس دولت ادارى عباسيان را تشكيل مىداد « 4 » . آدام متز نويسندهء كتاب « تمدن اسلامى در قرن چهارم هجرى » مىنويسد : دولت خلفا شبيه به اتحاديه‌اى بود كه از ولايات بسيار تشكيل شده بود و هر يك از آنان ديوان ويژه‌اى داشتند كه به امور آنها رسيدگى مىكرد . در دورهء معتضد عباسى با ادغام ديوانهاى ولايتى « ديوان الدّار » تشكيل شد كه سه بخش داشت ديوان مشرق ، ديوان مغرب و ديوان سواد كه اختيار همه در دست يك رئيس بود . اما در سال 300 ه . ق كليه امور در اختيار يك رئيس