دين اسلام بر مبناى اصول و مبانى ارزشمند و جهان شمول خويش توانست گونه‌اى تعالى فرهنگى و اجتماعى بيافريند كه از آن با عنوان « فرهنگ و تمدن اسلامى » ياد مىشود . بايستى توجه داشت كه آنچه سبب رونق و توسعه اين تمدن گشت ، به طور قطع دين مبين اسلام و تأثيرات آن بوده است . در واقع ، اثر دين اسلام در اين فرآيند انكارپذير نيست . دانشمندان و فرهيختگان ايران زمين نيز در پرتو تعاليم عاليه و انسان ساز اين دين الهى بود كه توانستند به بالندگى و رشد رسيده و شالوده تمدن اسلام را برچينند . ايرانيان نقش بسيار مؤثرى در توسعه و نشر تمدن اسلامى داشته‌اند . فعاليت آنان در اين زمينه به حدى چشمگير است كه در هر دوره‌اى از تاريخ تمدن اسلامى ، نام ايرانيان به عنوان « پرچمداران علم » در دنياى اسلام مىدرخشد . براى تشخيص تأثير ايرانيان در تمدن اسلامى كافى است كه به تلاشها و كوششهاى آنها در رشته‌هاى مختلف علمى مانند پزشكى ، مهندسى ، رياضيات ، فلسفه ، نجوم و همچنين همت عناصر ايرانى در ترغيب و تشويق دستگاه ادارى اعراب به توسعه علم و فرهنگ ، نظرى عميق بيفكنيم . ايرانيان در دو نقش مهم براى نشر و بسط تمدن اسلامى كوشيده‌اند : اول در نقش وزيران و دبيران و كارگزاران حكومتى « 1 » و ديگر در نقش دانشمندان و متفكران بزرگ كه پايه‌هاى تمدن اسلامى را استحكام بخشيدند .